Cross

Voedselprobleem als gevolg wereldwijde opwarming

juni 28, 2024

Voedselprobleem

Sinds het begin van de industriële revolutie in de 18e eeuw is de hoeveelheid CO2  in de atmosfeer snel toegenomen. Als gevolg daarvan is de fotosynthese op aarde met minimaal dertig procent toegenomen. Als er meer CO2  in de lucht zit, gaan planten bovendien efficiënter met water om, waardoor er nu planten kunnen groeien waar voorheen geen planten groeiden. Planten gebruiken CO2  voor fotosynthese en kunnen daardoor sneller groeien. Tegelijkertijd blijkt dat er daardoor wel minder eiwitten en ijzer in de gewassen worden opgenomen.

Voedselprobleem

Met name het lagere eiwitgehalte heeft een negatief effect op de belangrijkste voedselgewassen. Bovendien hebben nu al naar schatting 2 miljard mensen een ijzertekort. De klimaatcrisis zorgt dan wel voor meer plantengroei, maar bedreigt wel belangrijke voedselgewassen. En dan gaat het nog niet eens over het extreme weer. Vorig jaar was het in grote delen van de Nederland te droog, nu is het te nat, al helpt het natuurlijk dan niet dat we bewust de grondwaterstand hoog hebben gehouden uit vrees voor de droogte die (nog) niet gekomen is.

Voedselprijzen

Stijgende voedselprijzen

De voedselprijzen zijn in juni voor de derde maand op rij gestegen. Dat wordt voornamelijk veroorzaakt door sterk stijgende graanprijzen. De voedselprijsindex van de FAO staat op 120,4 punten, dat is hoger dan de 117,7 punten van januari dit jaar, maar lager dan de 124,7 punten een jaar geleden. De stijgende graanprijzen van de laatste maanden komt door de toegenomen onrust over een tegenvallende oogst, waarbij de oorlog in Oekraïne natuurlijk niet helpt. Een belangrijke variabele bij de voedselprijzen is de ontwikkeling van de energieprijzen. Energie is een belangrijke inputfactor voor veel landbouwgewassen, deels omdat het gebruikt wordt voor machines, maar ook voor het gebruik van energie in stikstofhoudende meststoffen.

El Niño

Naast de opwarming van het klimaat hebben ‘normale’ afwijkingen zoals El Niño en La Niña een effect op de voedselprijzen. El Niño zorgt vooral voor hogere prijzen voor tropische gewassen zoals cacao, voedingsoliën, rubber, rijst en suiker. Dat komt vooral door de droogte als gevolg van El Niño. Nu is niet elke El Niño hetzelfde, het effect kan wereldwijd nogal verschillen. Doordat voedselproducerende landen weten dat El Niño kan zorgen voor schaarste, wordt er regelmatig ingegrepen op de export. De laatste keer verbood India de export van niet-basmatirijst, met als gevolg stijgende rijstprijzen. India is goed voor 40 procent van de wereldwijde rijstexport. Verder exporteert India ook veel suiker.

Grotere uitslagen voedselprijzen

De gestegen rente heeft ervoor gezorgd dat de kosten voor boeren zijn gestegen. Een stijgende rente zorgt voor minder investeringen in de landbouwsector. Als dan ook nog de vraag tegenvalt, dalen voedselprijzen snel. Het zijn vooral de sterkere schommelingen in de oogsten die boeren in de problemen brengen. De extremere weersomstandigheden zoals hittegolven, overstromingen, stormen, droogtes, orkanen, bosbranden en extreme waterschaarste zijn hier mede debet aan. In de afgelopen decennia waren er met enige regelmaat slechte oogstjaren, maar die werden tot nu toe altijd afgewisseld met meerdere goede oogstjaren. Toch kan deze dynamiek in de komende jaren doorbroken worden. Dat was bijvoorbeeld ook het geval in de ‘dust bowl’van de jaren dertig in de Verenigde Staten, een fenomeen veroorzaakt door mens en natuur dat mede heeft bijgedragen aan de diepe depressie in de jaren dertig.

Structureel oplopend tekort aan water

Naast grotere schommelingen in de voedselprijzen als gevolg van extremere weersomstandigheden in het kader van de klimaatopwarming is op termijn het oplopende watertekort een veel groter probleem. Veel landbouwgewassen worden geteeld in gebieden die nu al afhankelijk zijn van irrigatie. Bovendien wordt water niet alleen gebruikt in de landbouw, maar in tal van andere processen. Nu nog gaat 70 procent van al het beschikbare zoete water naar irrigatie. Ongeveer 40 procent van al ons voedsel komt uit geïrrigeerde gebieden. Voedselveiligheid (in de zin van leveringszekerheid) is dus vooral afhankelijk van voldoende zoet water voor irrigatie. Nu is het goede nieuws dat warme lucht meer water kan opnemen, waardoor er meer neerslag is, maar die neerslag is natuurlijk niet gelijk verdeeld.

Geopolitieke dimensie

Veel revoluties hebben als onderliggende oorzaak sterk gestegen voedselprijzen. De Franse revolutie is daarvan het bekendste voorbeeld. In de zomer van 1789 kostte een brood in Frankrijk 14 sous, 80 procent van het gemiddelde dagloon. Veel Fransen verkochten bezittingen voor eten. Toen Marie Antoinette hoorde over de voedselrellen en het tekort aan brood, zou ze gezegd hebben ‘S’ils n’ont pas de pain qu’ils mangent de la brioche!’. Meer recent is de Arabische lente ook begonnen met sterk gestegen voedselprijzen. Ook aan de opstand in de jaren tachtig op het plein van de Hemelse Vrede werd mede veroorzaakt door sterkt gestegen voedselprijzen. In de toekomst zullen er conflicten ontstaan die worden veroorzaakt door watertekorten.

Conclusie

In veel landen gaat een relatief klein deel van het inkomen naar voedsel. Natuurlijk zorgen stijgende aardappelprijzen voor stijgende patatprijzen, maar wie echt kijkt naar de kostprijs van de aardappel in een bak frites, zal zien dat het niet meer dan een procent of tien is. Stijgende voedselprijzen zijn vooral een probleem voor de armste landen in de wereld. Die geven een veel groter deel van het inkomen uit aan voedsel. Zo groot dat zelfs de huidige prijsschommelingen al snel voor problemen zorgen. Een tekort aan voedsel is uiteraard fnuikend voor een economie en het drukt daarmee op termijn de economische groei. Op korte termijn kunnen voedselprijzen wel invloed hebben op de inflatie, maar omdat fluctuerende voedselprijzen op lange termijn de economische groei drukken, drukt dit fenomeen ook de inflatie.

Het is mogelijk om te investeren in voedselgewassen, maar er zijn ook ethische discussies of dit niet zorgt voor stijgende voedselprijzen. Tegelijkertijd geeft een hogere prijs natuurlijk het ultieme signaal dat er meer moet worden geproduceerd. Overheden die prijzen voor de producent bewust drukken, verergeren op termijn het probleem. Vaak wordt er gesteld dat boeren in rijke landen te veel voedsel produceren, maar uiteindelijk zorgt elke reductie hier voor hogere prijzen en honger in de armste delen van de wereld.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Gerelateerde artikelen

Wegvallende onzekerheden

Meer zekerheid over renteverlagingen door meevallende inflatiecijfers Minder politieke onzekerheid, Trump aan de leiding Meer evenwichtige groei wereldeconomie Winstgroei niet

Meer lezen

Campinghausse 2.0

Campinghausse 2.0, de huidige omgeving op de beurs lijkt op de die in 1997. Er zijn meerdere parallellen te trekken.

Meer lezen

De zwakke Japanse yen

De zwakke Japanse yen zorgt er voor dat de outperformance van de Japanse aandelen worden gedrukt, maar niet voor eeuwig.

Meer lezen

Ontvang nu uw gratis boek

Lees meer over:

Nieuwe prioriteiten in het post-Corona tijdperk

De versnellende IT-revolutie

De kracht van het verhaal

Oplossingen voor diverse crises met duurzame thema's





    Door uw bericht in te sturen bevestigt u dat u akkoord gaat met de opslag en verwerking van uw persoonsgegevens door Auréus, zoals uiteengezet in de
    Privacyverklaring.











      Uw privacy is belangrijk voor ons. Graag willen we u op de hoogte houden van gerelateerde informatie. Mogen we u af en toe een e-mail sturen?


      Koffie?

      Verder praten over de dynamiek van vermogen. Maak hier een afspraak voor een kop koffie bij ons op kantoor of bij u thuis.

      Plan een oriënterend telefoongesprek






        Door uw bericht in te sturen bevestigt u dat u akkoord gaat met de opslag en verwerking van uw persoonsgegevens door Auréus, zoals uiteengezet in de
        Privacyverklaring.