Waarom het doemscenario voor olie niet klopt 

Door de Straat van Hormuz stroomt ongeveer twintig procent van alle olie ter wereld. In vrijwel elk geopolitiek scenario wordt deze zeestraat daarom neergezet als de achilleshiel van de wereldeconomie: een smalle doorgang die Iran met mijnen, drones en raketten kan afsluiten, waarna de olieprijs explodeert en de wereld in een recessie belandt. De meeste scenario’s zien geen alternatief voor deze route. Daarmee onderschat men, zoals wel vaker, het aanpassingsvermogen van de mens. De mensheid is niet succesvol geworden door de sterkste of de snelste soort te zijn, maar dankzij een extreem vermogen om zich aan te passen. Wie de kaart van het Midden-Oosten erbij pakt, ziet dat dit aanpassingsvermogen al volop aan het werk is.

Alternatieve routes voor de Straat van Hormuz

De alternatieven voor de Straat van Hormuz zijn namelijk legio. In Saoedi-Arabië ligt een 1200 kilometer lange oliepijpleiding die dagelijks zeven miljoen vaten naar de haven van Yanbu aan de Rode Zee kan vervoeren, waarmee de zeestraat volledig wordt omzeild. Olie uit Koeweit en Irak kan via de Kirkuk-Ceyhan-pijpleiding naar Turkije. De Golfstaten beschikken over een pijpleiding naar Fujairah aan de Golf van Oman, goed voor anderhalf tot 1,8 miljoen vaten per dag, en eind 2027 ligt er een tweede leiding die de capaciteit om Hormuz te vermijden verder vergroot. Er zijn bovendien plannen om Irak, Jordanië en Syrië met een pijpleiding te verbinden, er lopen verschillende trans-Arabische routes over land en Saoedi-Arabië wil met een gigantisch spoorwegtraject de Rode Zee en de Perzische Golf met elkaar verbinden. Elke crisis rond Hormuz versnelt deze projecten, want niets werkt zo disciplinerend als een concrete dreiging.

Meer olie van buiten het Midden-Oosten

Naast de alternatieve routes stijgt ook het aanbod uit landen buiten het Midden-Oosten, en de geschiedenis leert hoe snel dat kan gaan. Voor de Noorse olieproductie was de eerste oliecrisis een enorme impuls, met de productie uit het Ekofisk-veld vanaf 1971. In datzelfde jaar werd het Brent-veld ontdekt, in 1976 volgde de eerste productie en tegenwoordig is Brent Blend de standaard in de handel in oliefutures. Twee derde van de Noorse reserves ligt boven de poolcirkel en de bezwaren vanuit de Europese Unie tegen winning daar verdwijnen snel in het streven naar Europese energieonafhankelijkheid. De Emiraten hebben de afgelopen jaren zwaar geïnvesteerd in capaciteitsuitbreiding en mikken op bijna vijf miljoen vaten per dag, nu ze sinds mei geen deel meer uitmaken van OPEC en dus niet langer aan productiequota gebonden zijn. De Verenigde Staten kunnen dankzij de schalierevolutie in enkele maanden nieuwe putten boren en de productie opvoeren. Guyana en Suriname kennen de snelst groeiende offshore-industrie ter wereld, Brazilië is de grootste producent van Zuid-Amerika en in Venezuela en Argentinië zit nog voldoende opwaarts potentieel. Canada spreekt zijn teerzanden aan, mede om de eigen onafhankelijkheid van de Verenigde Staten te waarborgen, en Libië zit nog altijd op enorme reserves. En dan verdwijnt er ook nog een deel van de vraag, door energiebesparing en door een versnelling van de energietransitie die elke oliecrisis opnieuw een zetje geeft.

Overaanbod drukt de olieprijs

Het gevolg van al dit aanpassingsvermogen is zichtbaar in de vooruitzichten. Het Internationaal Energieagentschap verwacht voor volgend jaar veel meer aanbod van olie dan er vraag is, zeker wanneer de Straat van Hormuz weer volledig open gaat en de opgekropte productie uit de Golfregio de markt bereikt. Veelzeggend is dat OPEC voor de Iraanse crisis al moeite had om de olieprijs op 65 dollar per vat te houden. Straks wordt het moeilijk om de prijs op 50 dollar per vat te houden. Het dreigende overaanbod, niet de dreigende schaarste, is daarmee het werkelijke verhaal van de oliemarkt.

Het doemscenario rond Hormuz is dus vooral een momentopname. Op korte termijn kan een blokkade de olieprijs ongetwijfeld fors opdrijven, maar juist die prijspiek activeert alle beschreven alternatieven tegelijk: pijpleidingen draaien op volle capaciteit, nieuwe routes worden versneld aangelegd, producenten buiten de regio verhogen hun output en consumenten gaan zuiniger om met energie. Het wapen van Iran wordt daarmee met het jaar botter. Wie de Straat van Hormuz afsluit, treft bovendien vooral de eigen export en die van de buurlanden, terwijl de rest van de wereld routes om de blokkade heen organiseert. De tijd waarin Iran via het afsluiten van deze zeestraat de olieprijs blijvend kon beïnvloeden, loopt af. Markten hebben de neiging om risico’s te extrapoleren alsof de wereld stilstaat, maar de wereld staat nooit stil. Dat is misschien wel de belangrijkste les uit vijftig jaar oliecrises: niet de schaarste bepaalt de prijs op lange termijn, maar het menselijk vermogen om schaarste te omzeilen.

Han Dieperink, Chief Investment Officer 

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief