Toenemende kans op een nieuwe Iraanse revolutie

Terwijl markten focussen op downside risico’s van de Iran-oorlog, ontstaat er een historische kans op regime change. Na Trumps vernietigende aanvallen op drie Iraanse nucleaire installaties zien we waarschijnlijk de gebruikelijke marktreactie: olieprijzen omhoog, defensie-aandelen die stijgen en hogere volatiliteit. De huidige marktconsensus is overweldigend negatief, en dat is begrijpelijk. Analisten wijzen op de dreiging van een gesloten Straat van Hormuz, waar dagelijks 21% van de wereldwijde olieproductie doorheen vaart. Een blokkade zou olieprijzen naar $150 per vat kunnen stuwen en een wereldwijde recessie veroorzaken. Iran heeft bovendien bewezen dat het in staat is tot asymmetrische oorlogsvoering via proxy’s als Hezbollah en de Houthi’s, die Amerikaanse bases en handelsvaartuigen kunnen aanvallen zonder directe vergeldingsrisico’s voor Teheran, althans in het verleden.

Tegelijkertijd onderschat deze consensus echter fundamenteel de zwakte van het Iraanse regime. Met een economie die 8.2% krimpt, inflatie van 41.2%, en nu hun nucleaire capaciteit “volledig vernietigd” volgens Trump, staat het regime voor existentiële uitdagingen. De ayatollahs hebben hun belangrijkste troefkaart verloren: de nucleaire dreiging die hen decennialang beschermde tegen regime change. Bovendien toont de geschiedenis dat autoritaire regimes vaak sneller vallen dan verwacht wanneer militaire nederlagen samenvallen met economische crisis en volksopstand.

De olie-producent Iran

De sterkste argumenten voor regime change in Iran ligt in de energiesector. Voorstanders van regime change wijzen erop dat een democratisch Iran 4,3 miljoen vaten per dag extra aan de markt zou kunnen brengen, wat structureel olieprijzen met $20-30 zou verlagen. Dit zou niet alleen inflatie wereldwijd drukken, maar waarschijnlijk ook Amerikaanse energiemaatschappijen als Chevron en ExxonMobil toegang geven tot de op één na grootste gasreserves ter wereld. Iran heeft bewezen olie- en gasvelden die sinds 1979 onderontwikkeld zijn gebleven door sancties. Critici stellen echter dat deze normalisatie jaren zou duren, zelfs bij regime change. Iran’s energie-infrastructuur is verouderd en heeft miljarden aan investeringen nodig. Bovendien zouden Saoedische en UAE energiebedrijven zich verzetten tegen een snelle terugkeer van Iran, omdat dit hun marktaandeel zou bedreigen. De OPEC-plus dynamiek zou fundamenteel veranderen, mogelijk leidend tot een prijzenoorlog vergelijkbaar met 2014-2016.

De Abraham-akkoorden

Het meest transformatieve scenario behelst uitbreiding van de Abraham akkoorden met een democratisch Iran. Dit zal direct $200 miljard aan nieuwe handelsstromen creëren tussen Israël, Iran, Saoedi-Arabië en UAE. Iran heeft 85 miljoen hoogopgeleide inwoners en een tech-sector die floreerde vóór de sancties. Israëlische technologie gecombineerd met Iraanse ingenieurscapaciteit en Saoedisch kapitaal zou een economische revolutie kunnen veroorzaken.

Mogelijk dat deze optimistische projecties decennia van religieuze en etnische spanningen te veel negeren. De strijd tussen Soennieten in Sjiieten is al eeuwen oud, en die verdwijnt niet door politieke verandering. Zelfs een democratisch Iran zou mogelijk Perzische nationalistische sentimenten behouden en concurreren met Arabische mogendheden om regionale invloed. Bovendien toont de geschiedenis van post-conflict reconstructie dat economische integratie meestal veel langzamer verloopt dan politici beloven. Irak en Afghanistan zijn voorbeelden van hoe moeilijk het is om functionerende democratieën op te bouwen in complexe regionale omgevingen.

Val Berlijnse muur

De huidige situatie kan ook vergeleken worden met de val van de Berlijnse Muur in 1989. Het argument is verleidelijk: economische crisis, militaire nederlaag, volksprotesten en internationale isolatie – alle ingrediënten voor regime change zijn aanwezig in Iran. De parallellen zijn frappant. De Sovjet-Unie had een seculiere ideologie die gefaald had; Iran’s theocratische systeem heeft religieuze legitimiteit die dieper geworteld is. Bovendien had de USSR economische alternatieven (markthervormingen), terwijl Iran’s ayatollahs weinig ruimte hebben voor een compromis zonder hun fundamentele autoriteit te ondermijnen. Het Midden-Oosten is ook veel complexer dan Oost-Europa was, met meerdere proxy-conflicten en sektarische spanningen die stabiliteit bemoeilijken. Ten slotte was de USSR militair uitgeput door Afghanistan; Iran heeft nog steeds aanzienlijke asymmetrische capaciteiten via regionale proxy’s.

De symboliek van Cyrus de Grote

Netanyahu’s herhaalde verwijzingen naar Cyrus de Grote zijn meer dan retoriek: “2.500 jaar geleden gaf Cyrus de Grote de Joden hun vrijheid terug. Wij kunnen vandaag de omstandigheden creëren om het Perzische volk te bevrijden.” Cyrus blijft populair onder Iraniërs als symbool van Perzische grootheid vóór islamitische verovering, en het feit dat ayatollahs zijn herdenking moesten verbieden in 2016 toont de dreiging die seculiere Perzische identiteit vormt voor hun autoriteit. Dit suggereert dat regime change niet alleen mogelijk is, maar dat er culturele fundamenten bestaan voor een post-islamitische Iraanse staat. Tegelijkertijd moet erkend worden dat symboliek geen garantie biedt voor politieke realiteit. Iran’s Revolutionaire Garde en Basij-milities hebben nog steeds aanzienlijke repressiecapaciteit, en regime change vereist meer dan culturele nostalgie. De protesten na Mahsa Amini’s dood toonden zowel de kracht van verzet als de brutaliteit van onderdrukking. Wat dat betreft is het beter voorzichtig te zijn met het overschatten van symbolische factoren ten koste van harde geopolitieke realiteiten.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief 

Voor tussentijdse updates, volg Auréus op Linkedin