Pas op in volatiele markten

Net als voetbal is beleggen een spel van fouten. Wie de minste fouten maakt wint, aldus Johan Cruijff. De meeste beleggers hebben wel een (financieel) plan, tot het moment dat ze een klap in hun gezicht krijgen (vrij naar Mike Tyson). Er zijn eigenlijk geen beleggers waar alles gedurende de beleggingshorizon hetzelfde blijft. Dat kan komen door een overlijden of een echtscheiding, maar het kan ook de houding zijn ten aanzien van risico. In een correctie op de aandelenmarkt neemt de kans op het maken van fouten sterk toe.

Beleggers hebben vaak een lange beleggingshorizon van vele jaren, maar die wordt in het geval van sterk oplopende volatiliteit vaak verkort tot minder dan een week. Meer concreet, beleggers hebben niets tegen risico, zolang het maar geen geld kost. Toch is risico en met name tussentijdse koersverliezen een belangrijke reden waarom beleggers veel meer rendement maken dan spaarders. Sparen is veilig op korte termijn, maar gegarandeerd risicovoller op lange termijn. De waarschuwingen die beleggers krijgen voordat ze gaan beleggen, zouden dus ook aan spaarders moeten worden afgegeven. Iets in de trant van: Let op, geld sparen kost gegarandeerd geld.

Risico of kans

Veel beleggers reageren op koersdalingen door portefeuilles in paniek te verkopen. Het mag duidelijk zijn dat dit niet ten goede komt aan het rendement. Om die paniek te voeden zijn professionele partijen tegenwoordig verplicht om te waarschuwen als de portefeuille met 10 procent of meer is gezakt. De toezichthouder geeft niet aan wat de belegger met deze informatie moet doen, dus een voor de hand liggende mogelijkheid is verkopen. Vreemd genoeg is er nog nooit een toezichthouder geweest die stelt dat je moet kopen. Naast het in paniek verkopen hebben beleggers ook de neiging de kop in het zand te steken, een bijzondere vorm van cognitieve dissonantie.  Een periode van marktturbulentie is ook een uitgelezen kans om een portefeuille opnieuw in evenwicht te brengen. Juist in zo’n tijd kan een financieel adviseur waarde toevoegen.

Verkopen in paniek

De drang om de koersdalingen te stoppen kan overweldigend zijn en om te redden wat er te redden is, worden soms hele portefeuilles in blinde paniek verkocht. Ironisch genoeg kan dit het meest schadelijke zijn dat een belegger kan doen. Iemand die in een dalende markt verkoopt, legt de verliezen vast. Vaak wordt er dan jaren gewacht om weer in te stappen. Dat terwijl de beurs elke correctie tot op heden weer te boven is gekomen. Zelfs de grootste verliezen zijn vaak in relatief korte tijd weer goedgemaakt. Dat komt ook doordat de beste dagen op de beurs en de slechtste dagen op de beurs in clusters voorkomen. Wie op een slechte dag verkoopt, loopt dus ook het risico dat de daaropvolgende goede dag wordt gemist.

Veel beleggers blijven na een correctie ook overliquide, vaak uit vrees om op korte termijn afgestraft te worden als ze met die liquiditeiten weer instappen. Een psychologische oplossing is om dan maar gespreid in te stappen. Hoewel dit ook ten koste gaat van het rendement, is de schade lager dan aan de zijlijn blijven staan. Uiteindelijk bepaalt de tijd in de markt het rendement, niet het ‘timen’ van de markt.

De menselijke psyche zit in de weg

Een fout die ook veel wordt gemaakt is het overschatten van het vermogen om te beoordelen of een aandeel goedkoop is. Veel beleggers verankeren de historische prijs om te beoordelen of een aandeel een koopje is. De ironie leert dat markten vaak efficiënter zijn dan gedacht. Veel beleggers krijgen te maken met forse verliezen om zo’n vallend mes te vangen. Dergelijke overmoedige beleggers denken vaak dat ze het ook beter weten dan professionele beleggers, dat ze alle juiste stappen kunnen zetten om verliezen te voorkomen en koopjes te sluiten. De praktijk leert dat winsten maken in de kortetermijnhandel in de praktijk veel moeilijker is dan het op papier lijkt.

Beleggers hebben ook met enige regelmaat moeite om een belegging met verlies te verkopen. Dat kan ervoor zorgen dat ze verliezers langer in portefeuille houden, omdat ze denken dat die aandelen weer zullen stijgen. Ironisch genoeg werkt de tegenovergestelde strategie juist beter. Probeer verliezers zo veel mogelijk te mijden (of te verkopen) en probeer zo lang mogelijk vast te houden aan winnaars. Vreemd genoeg kan een vorm van winstbelasting helpen om zo’n strategie uit te voeren, mits het realiseren van verliezen ook aftrekbaar is. Verder kan een periode van grote verliezen, ook een geschikt moment zijn om het vermogen, of een deel daarvan, over te dragen naar de kinderen. Daar kan het vermogen onbelast herstellen.

Evenwicht in portefeuille

In een grotere correctie raakt een portefeuille al snel uit balans. Het gewicht in aandelen gaat omlaag en in het verleden stegen obligaties vaak in waarde. Veel beleggers laten na om de portefeuille weer in evenwicht te brengen. Uiteindelijk hebben veel markten ook de neiging om terug te keren naar het gemiddelde. Dit herbalanceringsproces is ook een simpele vorm van laag kopen, hoog verkopen. Na elke correctie volgt uiteindelijk een herstel. Normaal gesproken gaan beurzen sneller omlaag dan omhoog, maar in de directe periode na een correctie is er vaak sprake van een periode van bovengemiddelde rendementen. Mits men natuurlijk in de markt zit.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer