Noodzaak is de moeder van uitvinding

De Amerikaanse handelsmaatregelen tegen China zijn bezig hun doel volledig voorbij te schieten. Waar deze sancties bedoeld waren om de Chinese technologische vooruitgang af te remmen, gebeurt juist het tegenovergestelde: ze blijken een katalysator voor Chinese innovatie. In plaats van China’s technologische ambities te beperken, hebben ze een innovatiegolf ontketend die de wereldwijde technologische machtsverhoudingen fundamenteel verandert. Schaarste en beperkingen dwingen tot vindingrijkheid. De exportbeperkingen waren bedoeld om de race te vertragen en Amerikaanse technologie in Amerika te houden. Maar het tegenovergestelde gebeurde. Noodzaak is de moeder van deze uitvinding.

De DeepSeek revolutie: AI’s Spoetnik-moment

Neem DeepSeeks recente doorbraak in kunstmatige intelligentie. Door Amerikaanse exportbeperkingen gedwongen om met minder geavanceerde chips te werken, ontwikkelden zij een revolutionaire aanpak die 45 keer efficiënter blijkt dan standaardmethoden. Hun AI-model R1 presteert op niveau van OpenAI’s dure systemen, maar kan zelfs op een Mac Mini draaien – een prestatie die voorheen onmogelijk werd geacht.

DeepSeek bouwde hiervoor voort op een bestaand model en verfijnde dit door een innovatieve combinatie van technieken. Ze lieten het model experimenteren en beloonden het voor goede antwoorden, verzamelden de beste resultaten als nieuwe voorbeelden, en combineerden deze met bestaande kennis. Waar absolute precisie niet nodig was, gebruikten ze snellere maar minder nauwkeurige berekeningen, en ze programmeerden hun instructies dicht bij de ’taal’ van de chips zelf.

De impact op de Amerikaanse techindustrie was enorm. Silicon Valley stond versteld. Marc Andreessen bestempelde het als “AI’s Spoetnik-moment”. Meta heeft zelfs ‘war rooms’ opgezet om te analyseren hoe DeepSeek dit voor elkaar kreeg. Voormalig Google-CEO Eric Schmidt moest zijn voorspellingen drastisch bijstellen: “Ik dacht dat we een paar jaar voorlagen op China, maar ze hebben die voorsprong in de laatste zes maanden op een opmerkelijke manier ingelopen.” De ironie is tastbaar: juist door de sancties creëerden ze een superieur alternatief.

Made in China 2025

Dit patroon zien we op meerdere technologische fronten. Sinds ASML geen geavanceerde EUV-lithografiemachines meer mag leveren, heeft China in recordtempo eigen alternatieven ontwikkeld. Hoewel deze machines nog niet zo geavanceerd zijn als die van ASML, vormen ze een belangrijke eerste stap naar technologische onafhankelijkheid.

Huawei bouwt inmiddels een fabriek in Shanghai om volledig eigen lithografiemachines te produceren. Het bedrijf heeft hiervoor zelfs personeel aangenomen dat eerder bij ASML heeft gewerkt, door salarissen aan te bieden die twee keer zo hoog liggen als bij andere bedrijven. Deze strategische investering past binnen China’s “Made in China 2025“-initiatief, dat prioriteit geeft aan het verminderen van afhankelijkheid van buitenlandse technologie.

In de wereld van duurzame energie heeft China al grote voorsprongen opgebouwd. Het land beheerst nu grote delen van de waardeketen rond zonnepanelen, elektrische auto’s en windmolens. Westerse batterijbedrijven zoals Northvolt en Freyr verkeren in zwaar weer omdat ze moeite hebben tegen dezelfde prijs dezelfde kwaliteit batterijen te produceren als hun Chinese concurrenten. Die voorsprong is niet ontstaan door kopieerpraktijken, maar door jarenlange, gerichte investeringen en innovatie.

Historische Parallellen

Deze dynamiek tussen beperking en doorbraak kent vele historische precedenten. Het concept van “Jugaad” in India – vindingrijke oplossingen die ontstaan uit noodzaak, zoals het gebruik van een fiets om een wasmachine aan te drijven – illustreert dit op microniveau. Op macroniveau zien we het in de ontwikkeling van Linux, dat ontstond als opensource alternatief voor dure besturingssystemen en nu de ruggengraat vormt van veel digitale infrastructuur.

In de medische sector hebben gebieden met beperkte middelen vaak gepionierd met goedkopere, draagbare alternatieve apparatuur die later soms zelfs superieur bleek aan de dure westerse tegenhangers. En ook de ontwikkeling van alternatieve energiebronnen heeft een revolutie teweeggebracht in regio’s zonder betrouwbare elektriciteit, wat heeft geleid tot duurzame en goedkope energieoplossingen.

Europa’s Kwetsbaarheid

Europa is voor bepaalde technologieën simpelweg afhankelijk geworden van de Chinezen. Dit is voor Europa een hard gelag. Niet alleen is de EU geen ‘klimaatleider’ meer, aangezien China de Europeanen op vrijwel elk vlak eruit concurreert qua productie en installatie van duurzame technologieën. Belangrijker nog is dat China Europa niet meer louter aftroeft op arbeidskosten, maar ook op kennis, innovatie en productiviteit.

Dit werd recent nog benadrukt toen China dreigde de export van machines om lithium te verwerken aan banden te leggen. Eerder legde het land al de export van technologie voor het verwerken van zeldzame aardmetalen aan banden, evenals de export van kritieke grondstoffen zoals germanium en gallium (belangrijk voor de defensie-industrie) en grafiet (belangrijk voor batterijen).

DeepSeek

Voor westerse technologiebedrijven hebben deze ontwikkelingen verstrekkende gevolgen. NVIDIA’s beurswaarde daalde met 16 procent toen DeepSeek’s doorbraak bekend werd, wat leidde tot een schokgolf die meer dan een biljoen aan beurswaarde deed verdampen. De explosief gestegen beurswaarde van het bedrijf was gebouwd op één cruciale aanname: dat je voor AI-ontwikkeling de allernieuwste en snelste GPU’s nodig hebt.

Als de industrie zich realiseert dat topmodellen kunnen draaien op een fractie van de gebruikelijke kosten – en als die methoden open source en makkelijk te kopiëren zijn – wat betekent dat dan voor de vraag naar dure H100-chips? Voor Intel, dat in 2024 nog 29% van zijn verkopen uit China haalde, en Texas Instruments (19% verkoop uit China) zijn de gevolgen van het verlies van deze markt potentieel enorm.

Naar een multipolaire Wereld

De Amerikaanse exportrestricties dwingen China tot zelfvoorziening, maar maken het land daardoor juist sterker. In plaats van de Chinese technologieontwikkeling af te remmen, ontstaat er een parallel ecosysteem dat niet langer afhankelijk is van Amerikaanse goedkeuring. Dit markeert een belangrijke verschuiving naar een multipolaire technologische wereld.

Proberen innovatie tegen te houden met handelsbarrières is als water tegenhouden met je handen. Het vindt altijd een weg. En die weg leidt vaak tot onverwachte doorbraken die we zonder die barrières misschien nooit hadden gezien. Chinese AI-modellen zullen net zo’n kracht worden om rekening mee te houden als drones en elektrische auto’s. De vraag is niet meer óf China kan concurreren, maar hoe deze nieuwe dynamiek de toekomst van technologie zal vormgeven. Noodzaak blijft, ook in de 21e eeuw, de meest effectieve aanjager van menselijke vindingrijkheid. Misschien moeten we dat niet proberen tegen te houden, maar juist omarmen als motor voor een nieuwe fase van mondiale innovatie.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief