Le Pen, Marechal en de zesde republiek

Europees geld illegaal naar partijkas

De rechts-radicale Marine Le Pen werd maandag veroordeeld. Ze kreeg vier jaar cel, waarvan twee voorwaardelijk, en een verbod om de komende vijf jaar mee te doen aan verkiezingen. Le Pen, haar partij en collega’s hebben volgens de rechter voor meer dan 4 miljoen aan Europees geld illegaal naar de partijkas doorgesluisd. De zaak heeft geleid tot bedreigingen aan het adres van rechters. De rechters die haar zaak behandelden werden in januari al op sociale media met de dood bedreigd. De voorzitter van de rechtbank krijgt politiebescherming. Het Openbaar Ministerie heeft inmiddels een onderzoek ingesteld naar de verschillende bedreigingen.

Onder de Fransen bestaat kritiek op het vonnis omdat de rechter op de stoel van de kiezer zou zijn gaan zitten. Maar sinds 2016 staat expliciet in het Franse wetboek van strafrecht dat iemand verplicht een ‘verkiezingsverbod’ moet worden opgelegd bij bepaalde misdrijven, zoals het ontvreemden van overheidsgeld waarvoor Le Pen is veroordeeld. Een rechter mag afwijken van wat in de wet staat en beslissen om géén verkiezingsverbod op te leggen, maar dat moet dan gemotiveerd gebeuren. Ironisch genoeg sprak Le Pen zich in 2013 uit als voorstander van “een levenslang verbod op verkiesbaarheid voor politici die misdrijven begaan tijdens hun mandaat.” De rechter had kunnen afwijken van de wettelijke straf, maar vond de misdrijven te ernstig om dat te doen.

Snelle behandeling

De aankondiging van de snelle behandeling van het beroep is opmerkelijk. In Frankrijk laat de behandeling van grote zaken zoals deze normaal gesproken zeker twee en soms zelfs wel drie jaar op zich wachten. Marine Le Pen toonde zich daar de afgelopen dagen ongerust over. Als een beroepszaak pas na de presidentsverkiezingen zou worden behandeld, zou dat voor haar te laat zijn. Marine Le Pen heeft de Franse justitie ervan beschuldigd politieke bedoelingen te hebben: ze zou bewust worden gedwarsboomd om te voorkomen dat ze president van Frankrijk wordt. Volgens een peiling is zo’n 40 procent van de Fransen het daarmee eens. Een meerderheid van 57 procent zegt dat de rechters gewoon hun werk hebben gedaan door Le Pen te veroordelen.

De Marion Maréchal-optie: Een pro-Europees alternatief

Ondanks het positieve nieuws over het versnelde hoger beroep moet Le Pen rekening houden met een scenario waarin de veroordeling standhoudt. In dat geval doemt Marion Maréchal, Le Pens nicht, op als logische opvolger aan het roer van de Franse rechtse beweging. De twee vrouwen hadden een gespannen relatie tijdens de laatste presidentsverkiezingen, toen Maréchal ervoor koos Éric Zemmour te steunen in plaats van haar tante. Maréchal viel later echter ook met Zemmour in onmin na de Europese verkiezingen. Ironisch genoeg zou de juridische actie tegen Le Pen nu een hereniging van de verdeelde rechtse populistische beweging kunnen bewerkstelligen.

Een cruciale factor die Maréchal onderscheidt van haar tante is haar houding tegenover de Europese Unie. Waar de opkomst van Marine Le Pen lange tijd werd gezien als een existentiële bedreiging voor het Europese project en de euro, is Maréchal niet gekant tegen de EU. Dit vermindert aanzienlijk het risico dat Frankrijk onder rechts leiderschap zou breken met Europa – een scenario dat financiële markten jarenlang nerveus heeft gemaakt.

Deze pro-Europese houding van Maréchal sluit bovendien aan bij de verbeterde eenheid in Europa, die ironisch genoeg is versterkt door externe druk vanuit zowel Rusland onder Poetin als de Verenigde Staten onder Trump. De geopolitieke uitdagingen hebben ervoor gezorgd dat de Europese landen dichter bij elkaar zijn gekomen. Bovendien zitten Duitsland en Frankrijk, de historische motoren van Europese integratie, ook fiscaal weer op één spoor – een essentiële voorwaarde voor verdere Europese samenwerking.

Groeiende politieke steun

De situatie heeft een golf van steun voor Le Pen teweeggebracht. Een petitie zou in minder dan twee dagen door 300.000 mensen zijn ondertekend, en haar partij Rassemblement National claimt sinds de veroordeling 10.000 nieuwe lidmaatschapsaanvragen te hebben ontvangen. De partij heeft bovendien voor aanstaande zondag een protestbijeenkomst in Parijs aangekondigd. Dit patroon lijkt op wat we eerder zagen in de Verenigde Staten, waar juridische acties tegen Donald Trump zijn aanhang juist versterkten. “Lawfare” – het gebruik van juridische middelen tegen politieke tegenstanders – kan kiezers afstoten die vinden dat verkiezingsresultaten bij de stembus bepaald moeten worden, niet in de rechtszaal.

Gevolgen voor de Zesde Republiek in een Europese context

De vraag of deze ontwikkelingen de komst van een Zesde Republiek naderbij brengen, krijgt een nieuwe dimensie door de verbeterde Europese eenheid. Een eventuele constitutionele hervorming onder Maréchal zou waarschijnlijk minder radicaal anti-Europees zijn dan onder Le Pen, wat de Europese stabiliteit ten goede zou komen.

Een Zesde Republiek onder pro-Europees rechts leiderschap zou kunnen inspelen op de toenemende ontevredenheid over het huidige politieke bestel, zonder de voordelen van Europese integratie op te geven. Dit zou een middenweg kunnen bieden tussen de behoeften aan nationale soevereiniteit en internationale samenwerking – een balans die veel Europese landen momenteel zoeken.

Wat de uitkomst ook zal zijn, de veroordeling van Marine Le Pen, haar juridische strijd, en de opkomst van Marion Maréchal als potentieel pro-Europees alternatief hebben de aanloop naar de verkiezingen van 2027 nu al getransformeerd tot een cruciaal moment voor de toekomst van de Franse democratie, de mogelijke overgang naar een Zesde Republiek, en de stabiliteit van het Europese project.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief