Inflatie: altijd en overal een monetair fenomeen
30 november 2025
Milton Friedman formuleerde het zo bondig dat het bijna een natuurwet lijkt: inflatie is altijd en overal een monetair fenomeen. Die stelling wordt door veel economen nog steeds onderschreven, al zijn de nuances in de loop der jaren wel toegenomen. Toch blijft de kern overeind: zonder een accommoderend monetair beleid kan inflatie niet langdurig voortduren. Prijsstijgingen die niet worden gefaciliteerd door geldcreatie, doven vanzelf uit.
Importheffingen als consumptiebelasting
De huidige discussie over importheffingen illustreert dit mechanisme. De importheffingen van Trump zijn niet inflatoir. Historisch bewijs daarvoor is er voldoende. Importheffingen werken als een consumptiebelasting met een gedeeltelijke tegemoetkoming voor binnenlandse producenten. Dergelijke heffingen zijn regressief, drukken de consumptie en remmen de groei eerder af dan dat ze inflatie aanwakkeren. Dat fenomeen heeft bijgedragen aan de depressie en deflatie van de jaren dertig. Japan toonde dit patroon bij de invoering van btw-verhogingen, terwijl in de Verenigde Staten belastingverhogingen buiten oorlogstijd steevast werden gevolgd door periodes van deflatie.
Dit wil niet zeggen dat tarieven geen eenmalige prijspiek kunnen veroorzaken wanneer importeurs en bedrijven kosten doorberekenen aan consumenten. Maar zonder een langdurige handelsoorlog blijft structurele inflatoire druk uit. De Amerikaanse inflatie buiten de kerngoederen – die nu wel door tarieven worden geraakt – stijgt niet. Consumenten houden simpelweg minder vrij besteedbaar inkomen over, wat de vraag tempert en verdere prijsstijgingen afremt. Denk ook aan een eenmalige forse verhoging van de olieprijs. Dit remt de economische groei omdat het feitelijk een soort belasting is voor de wereldeconomie.
Geopolitiek als inflatoire kracht
Toch zijn er krachten die op langere termijn wel degelijk inflatoir kunnen werken. Geopolitieke spanningen behoren daartoe. De geschiedenis leert dat grote machtsconflicten samengaan met stijgende inflatie. Sinds de Tweede Wereldoorlog vielen de pieken in de Amerikaanse inflatie samen met toenemende geopolitieke stress. Een bipolaire wereld met de Verenigde Staten en China als rivaliserende grootmachten betekent intensievere industriële, militaire en technologische wedijver. Beide landen bouwen afzonderlijke een overlappende productiecapaciteit op, wat vraagt om meer grondstoffen, kapitaal en arbeid.
Populisme en begrotingstekorten
Daarnaast speelt populisme een rol. Regeringen die door hun bevolking als niet legitiem worden beschouwd, reageren doorgaans met hogere uitgaven om boze kiezers tevreden te stellen. De relatie is duidelijk: hoe groter de politieke polarisatie, hoe groter de begrotingstekorten. Dit vormt op zijn minst een forse tegenwind voor elke poging tot begrotingsconsolidatie. Frankrijk stelde onlangs pensioenhervormingen uit, terwijl de Trump-administratie zelfs vijftigjarige hypotheken overwoog. Dergelijke hypotheken zouden inflatoir zijn, omdat houders van levenslange vastrentende schulden een sterk belang hebben bij politici die inflatie bevorderen.
Tegenkrachten: vergrijzing en technologie
Toch zijn er tegenkrachten. Demografische vergrijzing wordt vaak als deflatoir beschouwd, al wijzen sommige studies op opwaartse loondruk wanneer de beroepsbevolking krimpt. Belangrijker is het techno-optimisme. De productiviteitsverhogingen door kunstmatige intelligentie zijn reëel en kunnen inflatie beteugelen. Andere innovaties, zoals obesitasmedicijnen die de gezondheidszorgkosten kunnen drukken, versterken dit effect.
Zou technologische innovatie dan niet juist inflatoir kunnen zijn? Het argument luidt dat productiviteitswinsten door AI wellicht gepaard moeten gaan met uitgebreide sociale vangnetten om maatschappelijke ontwrichting te voorkomen. Hoogopgeleide werknemers die hun baan verliezen aan algoritmen vormen een politiek kruitvat. Toch veronderstelt ook dit scenario een accommoderend monetair beleid om daadwerkelijk tot inflatie te leiden.
De Federal Reserve onder politieke druk
De vrees voor een politisering van de Federal Reserve verdient aandacht. President Trump wil een duifachtige Fed-voorzitter, maar zelfs een loyale benoeming biedt weinig garanties voor het Witte Huis. Eenmaal bevestigd is een voorzitter effectief onafhankelijk. Belangrijker nog: Trump heeft baat bij lage inflatie. De tussentijdse verkiezingen van 2026 staan voor de deur en stijgende prijzen zijn politiek gif. De teleurstellende resultaten voor Republikeinen bij de recente verkiezingen onderstrepen dit. Zelfs een gewillige Fed-voorzitter zou dus beleid voeren dat inflatie in toom houdt.
Conclusie: meevallende inflatie waarschijnlijker
Per saldo wijzen de krachten eerder in de richting van meevallende dan tegenvallende inflatie. Importheffingen werken als een rem op de vraag, niet als een versneller. Fiscale expansie stuit op de grenzen van leenkosten en belastingdruk – Ibn Khaldun wist al dat hogere tarieven uiteindelijk lagere opbrengsten betekenen. Geopolitieke spanningen vormen een risico, maar zonder monetaire accommodatie blijft dat risico beheersbaar. En de productiviteitswinsten van kunstmatige intelligentie kunnen de inflatoire druk verder temperen.
Friedman had gelijk: inflatie blijft een monetair fenomeen. Zolang centrale banken hun mandaat serieus nemen en politici niet onbeperkt kunnen lenen, is de kans groot dat het inflatiespook de komende jaren minder angstaanjagend blijkt dan velen vrezen.
Han Dieperink, Chief Investment Officer
Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief
Gerelateerde artikelen
Een verrassende eerste ronde
Brazilië draait na Argentinië naar rechts. Wat betekent de verkiezingsuitslag voor Zuid-Amerika en voor beleggen in Brazilië?
Meer lezen
De winst doet het werk
Sinds begin juni beweegt de beurs vooral zijwaarts. Nu lijkt daar voorzichtig een einde aan te komen. De winsten van bedrijven zijn al die tijd gestegen, maar de koersen bleven bijna gelijk.
Meer lezen
De Straat van Hormuz weer open.
De Straat van Hormuz gaat weer open, maar niet voor Iraanse olie. Wat betekent dit voor de olieprijs, inflatie, de Fed en beleggers?
Meer lezen
