Het veranderende strijdtoneel

De oorlog van Trump tegen Iran legt twee harde waarheden bloot: traditionele oorlogsvoering is achterhaald, en kernwapens zijn de enige geloofwaardige garantie voor soevereiniteit. Beide ontwikkelingen hebben directe gevolgen voor beleggers

De oorlog van president Trump tegen Iran heeft twee ongemakkelijke waarheden blootgelegd. De eerste is militair-technisch: de traditionele manier van oorlog voeren werkt niet meer. De tweede is geopolitiek: er is eigenlijk maar één betrouwbare garantie voor de soevereiniteit van een land, en dat is het bezit van kernwapens. Beide lessen hebben ook gevolgen voor beleggers.

De voorbereiding op de vorige oorlog

Oorlogen worden begonnen met de wapens van de vorige oorlog, maar gewonnen met de wapens van de volgende. Die wetmatigheid is zo oud als de krijgsgeschiedenis zelf. Vandaag vindt opnieuw zo’n verschuiving plaats. Een Shahed-drone kost twintig- tot vijftigduizend dollar, maar wordt onderschept door een Patriot-raket van vier miljoen dollar of een THAAD-interceptor van twaalf tot vijftien miljoen. Zelfs bij een onderscheppingspercentage van meer dan negentig procent is die verhouding op termijn onhoudbaar. De Amerikaanse THAAD-voorraad is naar schatting al voor de helft opgebruikt, en de volgende levering wordt pas in 2027 verwacht. Van de ruim tweeduizend JASSM ER-kruisraketten zijn er nog maar zo’n vierhonderdvijfentwintig beschikbaar voor de rest van de wereld.

Oekraïne heeft laten zien hoe het anders kan. Het land bouwde een gelaagd verdedigingssysteem rond elektronische oorlogsvoering, mobiele teams en interceptordrones van tweeduizend tot zesduizend dollar per stuk. Daarmee wordt een onderscheppingspercentage van negentig procent gehaald, tegen een fractie van de kosten. De productie bedraagt inmiddels meer dan duizend interceptordrones per dag. Dat tempo lijkt meer op de massaproductie van consumentenelektronica dan op traditionele defensie-inkoop.

Civiele chips als wapens

De grenzen tussen civiele technologie en militaire slagkracht vervagen snel. De autonome drone boven een slagveld draait op dezelfde chips als een smartphone. De AI-modellen die doelen herkennen, zijn getraind op dezelfde GPU’s als grote taalmodellen. De software die duizenden drones tegelijk aanstuurt, draait op dezelfde cloudinfrastructuur als commerciële techbedrijven. De chipproducent is zo de nieuwe wapenhandelaar geworden, vaak zonder het zelf te beseffen.

In het conflict met Iran is de kill chain — het traject van doelherkenning tot aanval — teruggebracht tot minder dan zestig seconden. Dat kan alleen dankzij AI-systemen die in real-time data van drones, satellieten en sensoren verwerken. Eén onbemande verkenningsvlucht levert al honderd terabyte aan gegevens op. Zonder de rekenkracht van geavanceerde chips is die datastroom waardeloos. Het Pentagon heeft inmiddels oude helikopterprogramma’s geschrapt en het budget omgeleid naar drones en autonome systemen, met als doel dertigduizend goedkope aanvalsdrones aan te schaffen.

Het onzichtbare slagveld: elektromagnetisch spectrum en cyberoorlog

Tegelijkertijd is het elektromagnetisch spectrum uitgegroeid tot een cruciaal strijdtoneel. Meer dan zeventig procent van het frontgebied in Oekraïne kampt met elektronische jamming. GPS, ooit de basis van precisiemunitie, is een kwetsbaarheid geworden. Landen investeren in softwaregedefinieerde radio’s, mesh-netwerken en optische lasercommunicatie. Ook hier vormen halfgeleiders de kern.

De cybercomponent past in hetzelfde beeld. Bij de aanval op Iran gingen cyberoperaties vooraf aan de eerste luchtaanvallen, om communicatie- en radarsystemen te verblinden. Israëlische inlichtingendiensten kregen toegang tot het volledige netwerk van verkeerscamera’s in Teheran. Gehackte camera’s bleken goedkoper en soms scherper dan satellietbeelden. Israël gebruikte zelfs een populaire Iraanse gebedsapp om berichten te sturen die opriepen tot desertie. Het is oorlogsvoering met alledaagse technologie.

De les van Teheran: kernwapens als enige garantie

Maar de oorlog heeft ook een bredere geopolitieke les opgeleverd. Het Iraanse regime staat ondanks wekenlange bombardementen nog overeind en behoudt de controle over de Straat van Hormuz. De boodschap is tweeledig. Zelfs de grootste militaire macht ter wereld kan een vastberaden regime niet zomaar ten val brengen. Maar voor Iran zelf is ook glashelder geworden dat alleen een nucleair arsenaal echte bescherming biedt tegen toekomstige aanvallen. Teheran zal er alles aan doen om die nucleaire doorbraak te versnellen, en heeft daar nu een legitimiteitsargument voor dat moeilijk te weerleggen valt.

Die les is niet verloren gegaan aan de rest van de wereld. Landen als Saudi-Arabië, Turkije en Egypte volgen de ontwikkelingen nauwlettend. Noord-Korea heeft zijn antwoord al gevonden. Oekraïne heeft het omgekeerde meegemaakt: het gaf zijn kernwapens op in ruil voor veiligheidsgaranties die weinig waard bleken. De combinatie van die lessen stuurt een eenduidig signaal: wie zich wil beschermen, heeft kernwapens nodig.

Het Non-Proliferatieverdrag, de hoeksteen van internationale wapenbeheersing sinds 1968, verliest daarmee zijn laatste geloofwaardigheid. De logica was altijd dat landen afzien van kernwapens in ruil voor veiligheidsgaranties. Die ruil werkt alleen zolang landen erop vertrouwen dat de internationale orde hen beschermt. Dat vertrouwen is nu fundamenteel aangetast. De Verenigde Staten hebben met deze oorlog onbedoeld het sterkste argument gecreëerd vóór proliferatie. Want als de VS een land aanvallen dat géén kernwapens heeft, terwijl landen die wél over kernwapens beschikken met rust worden gelaten, dan is de conclusie voor elk land dat zich bedreigd voelt volstrekt helder.

Wat de verschuiving betekent voor beleggers

Voor beleggers komen deze twee ontwikkelingen samen. De technologische verschuiving op het slagveld drijft de vraag naar autonome systemen, counter-dronetechnologie, edge-AI, communicatieresilience en cybersecurity. De uitgaven aan defensie-AI bereiken dit jaar naar verwachting een nieuw record. Tegelijkertijd zal de uitputting van raketvoorraden jarenlange heraanschaffingscycli op gang brengen bij de traditionele defensiebedrijven.

De geopolitieke verschuiving zorgt voor structureel hogere risicopremies. Een wereld met meer nucleaire mogendheden is een wereld met duurdere energie, hogere defensiebudgetten en een grotere premie voor veilige havens. Sanctieregimes, het traditionele instrument tegen proliferatie, verliezen hun effectiviteit nu China en Rusland parallelle handels- en betalingsinfrastructuren aanbieden.

De chipfabrieken in Taiwan, Zuid-Korea en de nieuwe faciliteiten in Arizona en Dresden — nota bene de plek waar Poetin van 1985 tot 1990 was gestationeerd — zijn strategische bezittingen van de eerste orde. Veel onderdelen voor westerse munitie komen bovendien van Chinese leveranciers, wat bij verdere geopolitieke versplintering een ernstige kwetsbaarheid vormt. De halfgeleiderindustrie is daarmee niet alleen leverancier van militaire slagkracht, maar ook geopolitiek strijdpunt.

De ironie is schrijnend. Een oorlog die mede bedoeld was om de Iraanse nucleaire dreiging in te dammen, heeft juist de omstandigheden gecreëerd waarin proliferatie waarschijnlijker wordt dan ooit. En dezelfde technologische voorsprong die het Westen op het slagveld een overmacht geeft, rust op toeleveringsketens die kwetsbaar zijn voor precies de geopolitieke fragmentatie die deze oorlog versnelt. De nieuwe wapenhandelaar draagt geen uniform, maar een cleanroompak. En de wereld na dit conflict zal er één zijn waarin meer landen zowel de chips als de kernkoppen willen hebben.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via

www.aureus.eu/nieuwsbrief