Het Franse dilemma
16 november 2025
Frankrijk staat voor een grote crisis. Alle drie belangrijke kredietbeoordelaars hebben het afgelopen jaar Franse staatsobligaties een slechtere beoordeling gegeven. Het begrotingstekort is 5,8% van het BBP, terwijl de EU-regel maximaal 3% toestaat. De staatsschuld stijgt naar 118% van het BBP in 2026. Maar achter deze cijfers schuilt een veel diepere crisis: het wankele fundament van de Franse Republiek.
Frankrijk was eeuwenlang het centrum van macht in Europa. Van koning Lodewijk XIV met zijn beroemde uitspraak “De staat, dat ben ik” tot de revolutionaire idealen van vrijheid, gelijkheid en broederschap. Nu is het land verlamd door zijn eigen geschiedenis. Het parlement is verdeeld in drie kampen die elkaar niet kunnen vinden: extreemlinks, extreemrechts, en een steeds zwakker centrum onder premier Lecornu.
Het sociale contract kraakt
Deze politieke verdeeldheid komt door een dieper probleem: mensen vertrouwen de overheid niet meer. Het Franse model van na de Tweede Wereldoorlog werkte goed zolang iedereen het ermee eens was. Dit model betekende: goede sociale voorzieningen, royale pensioenen, en bescherming van werknemers. Maar dit ‘sociale contract’ tussen burgers en overheid werkt niet meer.
De Franse filosoof Rousseau bedacht in 1762 het idee van het sociale contract. Hij zei dat wetten niet heilig zijn omdat God dat wil, maar omdat mensen onderling afspraken maken. Dit was voor die tijd revolutionair. Het verving het oude systeem waarin koningen beweerden dat God hen het recht gaf om te regeren. Maar nu, bijna 300 jaar later, kan Frankrijk zelf geen nieuwe afspraken meer maken.
Pensioenen en belastingen
Het pensioensysteem kost 14% van alle rijkdom die Frankrijk produceert – een van de hoogste percentages in Europa. Sociale uitgaven zijn meer dan de helft van alle overheidsuitgaven. Frankrijk heeft de hoogste belastingdruk van alle rijke landen. Toch voelen steeds meer Fransen zich bedrogen door een systeem dat ze niet meer herkennen.
Het wordt alleen maar erger. Nu zijn er 39 gepensioneerden op elke 100 werkenden. Over tien jaar worden dat er meer dan 50. De Rekenkamer waarschuwt dat het pensioentekort oploopt tot 15 miljard euro in 2035 en 30 miljard in 2045. Maar elke poging tot verandering leidt tot massale protesten. Plannen om mensen langer te laten werken zijn uitgesteld tot na de verkiezingen van 2027. Het idee om twee feestdagen af te schaffen om geld te besparen werd snel teruggedraaid na heftige protesten.
Europa’s legitimiteitscrisis
Dit patroon – weten dat verandering nodig is maar het toch uitstellen – laat zien wat er mis is. Niet alleen in Frankrijk, maar in heel Europa. De oude manier waarop macht werd gerechtvaardigd (via God of traditie) bestaat niet meer. Het idee van onderlinge afspraken tussen burgers heeft zijn kracht verloren. En de macht van Brussel voelt voor veel mensen als een nieuwe vorm van heerschappij van bovenaf.
Bijna niemand weet waar de Europese verdragen van Rome, Maastricht of Lissabon over gaan. De manier waarop Ursula von der Leyen tot voorzitter van de Europese Commissie werd gekozen, begrijpen de meeste Europeanen niet. Het enthousiasme voor Europa is veranderd in onverschilligheid of zelfs vijandigheid.
Beleggers hebben hun oordeel al geveld. Franse staatsobligaties leveren nu meer rente op dan Griekse, Spaanse en zelfs Italiaanse – iets wat enkele jaren geleden ondenkbaar was. Het verschil tussen Franse en Duitse rente laat zien dat beleggers niet geloven dat Frankrijk kan hervormen.
Toch zullen andere eurolanden waarschijnlijk niet meteen worden meegesleept. Italië heeft zijn uitgaven onder controle, Spanje groeit met 2,5-3% per jaar. Het Franse probleem is uniek: het land kan en wil zijn sociale model niet aanpassen aan de moderne tijd.
Een ongemakkelijke vergelijking
De vergelijking met het Frankrijk van voor de revolutie is ongemakkelijk maar duidelijk. Net als de koningen van vroeger probeert de Franse staat steun te kopen met geld dat het niet heeft. De moderne versie van ‘brood en spelen’ – royale uitkeringen, vroege pensioenen, baanzekerheid – werkt niet meer. Consumenten hebben weinig vertrouwen, de economie krimpt, bedrijven stellen investeringen uit.
Premier Lecornu heeft beloofd de begroting op normale wijze door het parlement te krijgen, zonder gebruik te maken van speciale grondwettelijke trucs. Maar zonder deze machtsmiddelen is hij afhankelijk van een verdeeld parlement. Om iedereen tevreden te stellen wordt de begroting een zwak compromis. Bezuinigingen blijven vaag, hervormingen worden uitgesteld, schulden lopen op.
De toekomst: de 6e republiek
Frankrijk staat voor een dubbele uitdaging. Het moet zijn eigen crisis oplossen én een antwoord vinden op de bredere Europese vertrouwenscrisis. Als het land dat de wereld het idee van het sociale contract gaf, heeft het een bijzondere verantwoordelijkheid.
Het alternatief is somber. Zonder grote veranderingen zal Frankrijk verder afglijden. De rente zal verder stijgen, de kredietbeoordelingen verder dalen, het vertrouwen verder afnemen. In het ergste geval kan een Franse schuldencrisis de hele eurozone in gevaar brengen. In Frankrijk volgen veranderingen bovendien geen proces van evolutie, maar van revolutie. Op naar de 6e republiek.
Het moment van waarheid
Frankrijk moet kiezen. Vasthouden aan een sociaal model dat niet meer betaalbaar is, of hervormingen doorvoeren die pijnlijk zullen zijn. Beide opties zijn moeilijk. Maar niets doen is geen optie meer.
De geschiedenis leert dat dit soort crises zelden vreedzaam eindigen. Van de Franse Revolutie tot de val van de Berlijnse Muur: wanneer mensen het vertrouwen volledig verliezen, volgen grote omwentelingen. Frankrijk, en met haar heel Europa, staat aan de vooravond van zo’n moment. De vraag is niet óf er verandering komt, maar hóé die verandering eruit zal zien.
De westerse democratieën staan voor een probleem dat veel dieper gaat dan populisme. Het echte probleem is dat mensen hun regeringen niet meer vertrouwen. Dit is geen tijdelijk probleem maar een systeemcrisis. We moeten opnieuw nadenken over waarom mensen gezag accepteren en waarom ze regels volgen. Als we dat niet doen, en het vertrouwen helemaal verdwijnt, blijft er weinig over van onze democratie.
Han Dieperink, Chief Investment Officer
Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief
Gerelateerde artikelen
De magische 4%
Lange tijd rekende Nederland met vier procent. Pensioenfondsen gingen ervan uit dat hun beleggingen gemiddeld dat rendement haalden. Toekomstige uitkeringen
Meer lezen
De semiconductorsupercyclus is nog niet voorbij
Chipaandelen corrigeren hard, maar de semiconductorsupercyclus is nog niet voorbij. Kunstmatige intelligentie en robots stuwen de vraag.
Meer lezen
Financiële repressie
Het IMF waarschuwt voor de terugkeer van financiële repressie Wat betekent dit stille schuldenmiddel eigenlijk voor obligaties en aandelen?
Meer lezen
