Het einde van goud als schaars goed?

Eeuwenlang droomden alchemisten van de Steen der Wijzen – een mythisch object dat gewone metalen zou kunnen omzetten in goud. Wat destijds pure fantasie leek, krijgt door de razendsnel voortschrijdende ontwikkelingen op het gebied van kernfusie plotseling realistische contouren. De vraag is niet meer óf we goud kunstmatig kunnen maken, maar wanneer de energiekosten laag genoeg zijn om dit economisch rendabel te maken.

Moderne alchemie

Technisch gezien kunnen we al decennia goud produceren via nucleaire transmutatie. Door bijvoorbeeld kwik te bombarderen met neutronen kunnen we goudatomen creëren. Het probleem is dat de energiekosten gigantisch zijn – veel hoger dan de waarde van het geproduceerde goud. Maar kernfusie zou dit radicaal kunnen veranderen. Als we eenmaal beschikken over goedkope, schone fusie-energie, vallen plotseling veel kostenvergelijkingen anders uit. Dit raakt de kern van wat goud waardevol maakt: zijn schaarste op aarde. Goud dankt zijn status als waarde-bewaarmiddel en veilige haven grotendeels aan het feit dat er relatief weinig van is en dat nieuwe aanvoer beperkt blijft tot mijnbouw. Die fundamentele eigenschap staat nu onder druk.

De economie draait om schaarste versus productiviteit

De economie draait om een constante strijd tussen schaarse goederen en productieve goederen. Schaarse goederen – zoals goud, olie of zeldzame metalen – hebben een hoge prijs juist door hun beperkte beschikbaarheid. Omdat sommige schaarse goederen zoals goud en bitcoin niets produceren in de vorm van een kasstroom (rente of dividend) zijn ze lastig te waarderen. Ze zijn waard wat de gek ervoor geeft. De verkoper moet op zoek naar de ‘greater fool’. Productieve goederen maken rendement door die schaarste weg te nemen. Dit is innovatie in actie: ondernemers zoeken massaal naar manieren om schaarse goederen goedkoper te maken. Het gevolg is een stijgende productiviteit en economische groei. Wanneer dat lukt, daalt de prijs van het schaarse goed, waarna de prikkel om er meer van te maken afneemt. Het is een zelfregulerend mechanisme dat innovatie stimuleert en uiteindelijk consumenten ten goede komt.

Bitcoin: Kunstmatige schaarste als oplossing?

Een relatief nieuw fenomeen in dit spel is bitcoin, dat bewust kunstmatige schaarste heeft ingebouwd. Door het maximum aantal bitcoins te begrenzen op 21 miljoen, probeert het protocol natuurlijke schaarste te creëren. In de praktijk valt dat nog wel mee, want 21 miljoen bitcoin  is nog te overzien, maar 2,1 quadriljoen satoshi (de kleinste eenheid van bitcoin) lijkt veel meer. Toch  wordt Bitcoin niet voor niets ‘digitaal goud’ genoemd. Vergeleken met fysiek goud heeft bitcoin aanzienlijke praktische voordelen. Probeer maar eens met een goudstaaf ter waarde van €100.000 Schiphol te passeren versus dezelfde waarde in bitcoin op een hardware wallet. Bitcoin is draagbaarder, deelbaar en overdraagbaar op manieren die goud simpelweg niet kan evenaren.

Het diamant-scenario

Goud dreigt hetzelfde lot te ondergaan als diamanten, en die vergelijking is niet toevallig gekozen. Lab-grown diamanten – ook wel synthetische of gekweekte diamanten genoemd – zijn in slechts een paar decennia geëvolueerd van dure laboratoriumnoviteiten naar serieuze concurrenten van natuurlijke diamanten.

Het cruciale punt is dat lab-grown diamanten precies dezelfde chemische structuur, kristalstructuur en optische eigenschappen hebben als natuurlijke diamanten. Er is letterlijk geen verschil – ze zijn beide pure koolstof in dezelfde atomaire configuratie. Wat miljoenen jaren kostte in de aardkorst, kunnen we nu binnen enkele weken in een laboratorium reproduceren. De economische impact is verwoestend voor de traditionele diamantindustrie. Lab-grown diamanten kosten vandaag de dag vaak 60-80% minder dan hun natuurlijke tegenhangers, terwijl ze visueel en chemisch identiek zijn.

De parallel met goud is frappant. Net als bij diamanten geldt voor goud dat kunstmatig geproduceerd goud chemisch identiek is aan natuurlijk goud – er is geen verschil op atomair niveau. Het enige wat ontbreekt zijn economisch haalbare productiekosten. Zodra kernfusie die kostenvergelijking verandert, krijgt natuurlijk goud dezelfde concurrentie als natuurlijke diamanten nu ervaren.

Productiviteit wint altijd

Kernfusie zou het energielandschap fundamenteel kunnen veranderen. Goedkope, schone energie maakt processen mogelijk die nu economisch onhaalbaar zijn, waaronder grootschalige goudproductie via nucleaire transmutatie. De technologie bestaat al; het gaat alleen om de kosten.

Dit raakt een diepere waarheid: alles in het universum en dus ook in de economie bestaat uiteindelijk uit energie. Einstein’s beroemde formule E=mc² toont ons dat massa en energie twee kanten van dezelfde medaille zijn. Goud is niets anders dan een specifieke configuratie van energie in de vorm van 79 protonen, elektronen en neutronen. Vanuit dit perspectief is het kunstmatig maken van goud niet meer dan het herschikken van energieconfiguraties.

De elementen in het periodiek systeem verschillen alleen in het aantal protonen in hun kern. Lood heeft 82 protonen, goud 79. In principe hoeven we ‘slechts’ drie protonen weg te nemen van lood om goud te krijgen, of protonen toe te voegen aan andere elementen. Deze transmutatie gebeurt al natuurlijk in sterren, waar onder extreme temperaturen en drukken lichtere elementen versmelten tot zwaardere.

Wat ons nu tegenhoudt zijn de enorme energiekosten. Maar als kernfusie ons toegang geeft tot bijna onbeperkte, goedkope energie, vallen plots veel grenzen weg. Dan wordt het niet meer een kwestie van of we goud kunnen maken, maar hoeveel we willen maken en tegen welke prijs. Uiteindelijk winnen productieve goederen het altijd van schaarse goederen, dankzij het menselijk innovatie- en aanpassingsvermogen. We hebben dit patroon keer op keer gezien: van de uitvinding van kunstmest die de Malthusiaanse voedselcrisis voorkwam, tot de ontwikkeling van synthetische materialen die natuurlijke grondstoffen vervingen.

Implicaties voor beleggers

Voor beleggers betekent dit dat de traditionele rol van goud als waardereserve onder druk kan komen te staan. Niet vandaag, niet morgen, maar mogelijk wel binnen enkele decennia. Het is een geleidelijk proces, zoals we bij diamanten hebben gezien.

Bitcoin, met zijn ingebouwde kunstmatige schaarste en praktische voordelen, positioneert zich steeds meer als het moderne alternatief. Hoewel ook bitcoin zijn eigen risico’s kent, van technische kwetsbaarheden tot regulatoire onzekerheid, vormt kunstmatige schaarste de basis voor de waarde. Maar in een wereld van eindeloze menselijke vindingrijkheid blijft niets voor altijd schaars. Ook niet onze creativiteit om nieuwe vormen van schaarste te bedenken.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief 

Voor tussentijdse updates, volg Auréus op Linkedin