Geopolitiek middelpunt: de Straat van Taiwan

Decennialang was de Perzische Golf het geopolitieke middelpunt van de wereld. Wie de olietoevoer beheerste, controleerde de wereldeconomie. Oorlogen werden erom gevoerd, allianties gesmeed, en hele buitenlandse beleidsdoctrines geschreven met één doel: de vrije doorvaart van tankers veiligstellen. Die tijd is voorbij. Het nieuwe middelpunt ligt zesduizend kilometer oostelijker, in een smalle zeestraat van amper 130 kilometer breed. De Straat van Taiwan is uitgegroeid tot de belangrijkste geopolitieke breuklijn ter wereld. Niet vanwege wat eronder ligt, maar vanwege wat er aan de overkant wordt gefabriceerd.

Taiwan en semiconductors

Taiwan produceert meer dan zestig procent van alle geavanceerde chips ter wereld. TSMC, begonnen als een joint venture tussen Philips en de overheid van Taiwan, is in zijn eentje verantwoordelijk voor ruim negentig procent van de meest geavanceerde halfgeleiders. Als morgen een conflict de Taiwanese chipproductie zou stilleggen, stort de wereldeconomie binnen weken in. Geen nieuwe iPhones, geen nieuwe auto’s, geen nieuwe medische apparatuur. Zo’n crisis is groter dan welke oliecrisis ook.

Het Chinese dilemma

Vanuit Peking bezien is Taiwan onvoltooid nationaal erfgoed. De hereniging met het eiland is geen abstracte wens, maar expliciet regeringsbeleid. De vraag is niet óf China hereniging nastreeft, maar hoe. President Lai Ching-te, die in 2024 aantrad, heeft de spanningen met Peking opgedreven. Waar zijn voorganger Tsai Ing-wen nog enigszins voorzichtig opereerde, verklaarde Lai expliciet dat de Republiek China en de Volksrepubliek China twee afzonderlijke soevereine entiteiten zijn die niet tot elkaar behoren. Peking beschouwt dit als een directe schending van het “Eén China”-principe, een rode lijn.

De reactie liet niet lang op zich wachten. Chinese militaire oefeningen omcirkelden Taiwan binnen de Air Defense Identification Zone, dichter bij het eiland dan ooit tevoren, zelfs dichterbij dan na het bezoek van Nancy Pelosi in 2022. De oefenzones dringen nu door tot wat Taiwan beschouwt als zijn eigen territoriale wateren. Toch blijft de kans op daadwerkelijk militair conflict beperkt. De Taiwan-kwestie is uiteindelijk een driehoeksspel tussen Taipei, Peking en Washington.

President Lai mag dan havikachtige taal uitslaan, zijn binnenlandse positie is zwak. Hij won de verkiezingen met slechts veertig procent van de stemmen, heeft geen meerderheid in het parlement, en zijn DPP bestuurt slechts vijf van de tweeëntwintig Taiwanese gemeenten en provincies. Beide oppositiepartijen, de KMT en de TPP, verzetten zich tegen het onafhankelijkheidsstreven. Slechts een kwart van de Taiwanese bevolking steunt daadwerkelijk formele onafhankelijkheid. De overgrote meerderheid, zo’n zestig tot zeventig procent, prefereert het handhaven van de status quo. Dat gegeven alleen al beperkt de speelruimte voor stappen richting formele onafhankelijkheid.

Voor China zou een militaire invasie economische zelfvernietiging betekenen. De oorlogszones zouden gevaarlijk dicht bij China’s eigen economische kerngebieden langs de kust liggen. De langdurige oorlog in Oekraïne heeft Peking elke illusie over een snelle militaire afwikkeling ontnomen. China is bovendien vele malen dieper geïntegreerd in de mondiale toeleveringsketens dan Rusland ooit was. Een volledige economische en financiële breuk met het Westen zou verwoestend zijn en Peking weet dat. Het is veelzeggend dat de Chinese premier Li Qiang, terwijl het sabelgekletter rond Taiwan aanhield, gewoon deelnam aan een trilaterale top met Japan en Zuid-Korea over vrijhandel. Peking wil koste wat kost voorkomen dat het geïsoleerd raakt van de wereldeconomie. De geavanceerde productiecapaciteit die Peking zou willen bemachtigen, zou in een conflictsituatie als eerste worden vernietigd of geëvacueerd, niet door Amerika, maar door Taiwan zelf. Je verovert dan puin, geen productiecapaciteit.

Washington: geen oorlog met een kernmacht

De Amerikaanse regering wil onder geen beding in een direct militair conflict met een andere nucleaire supermacht worden meegezogen. Zowel de VS als China zijn rationele geopolitieke spelers die de consequenties van zo’n confrontatie volledig overzien. Niet voor niets hebben Amerikaanse regeringen altijd het “Eén China”-beleid gerespecteerd, en werden eerdere Taiwanese presidenten met onafhankelijkheidsretoriek door het Witte Huis weggezet als ‘onruststokers’. Ook voor Trump brengt afwijking van dit beleid een deal met China in geen enkel opzicht dichterbij.

De meest waarschijnlijke strategie vanuit Peking is niet spectaculair maar effectief: geleidelijke economische ontkoppeling, diplomatieke isolatie van Taipei, en het creëren van een situatie waarin hereniging onvermijdelijk wordt zonder dat er een schot hoeft te worden gelost. De economische hefbomen die Peking traditioneel kon inzetten, verliezen aan kracht. Ondertussen werkt Peking koortsachtig aan technologische onafhankelijkheid. Honderden miljarden worden gepompt in de eigen chipindustrie. Als China over vijftien jaar zelf geavanceerde halfgeleiders kan produceren, verliest Taiwan zijn belangrijkste verzekeringspolis.

Opmerkelijk genoeg maken beleggers zich afgelopen jaren veel meer zorgen over Chinese aandelen vanwege het Taiwan-risico dan over Taiwanese aandelen zelf. De waarderingskloof tussen beide markten is sinds het begin van de Oekraïne-oorlog fors opgelopen. Veel beleggers vrezen dat China hetzelfde lot kan treffen als Rusland en beschouwen het land als oninvesteerbaar, hoewel de Taiwanese economie en bedrijfswinsten onder een oorlogsscenario veel harder zouden worden geraakt.

TSMC geniet een ongeëvenaard concurrentievoordeel in de meest geavanceerde chips en is onmisbaar in de AI-toeleveringsketen. Hoe langer Taiwan deze dominantie behoudt, hoe sterker de geopolitieke tegenreactie zal zijn. Amerika, Europa, Japan en China werken allemaal hard aan vergroting van hun eigen productiecapaciteit. Westerse bondgenoten lokken TSMC naar hun eigen jurisdicties: Arizona, Dresden, Kumamoto. China investeert massaal in binnenlandse kampioenen. Op termijn riskeert Taiwan de uitholling van zijn vitale industrie.

De Straat van Taiwan zal de komende decennia een bron blijven van geopolitieke spanning en dus van marktvolatiliteit. Directe militaire confrontatie blijft onwaarschijnlijk zolang de kosten te hoog zijn en dat zijn ze voorlopig. Maar de spanningen zullen niet verdwijnen.

De Perzische Golf leerde ons dat energiezekerheid een strategische noodzaak is. De Straat van Taiwan leert ons hetzelfde over technologiezekerheid. Het verschil is dat olie overal te vinden is. De kennis om chips te maken op het allerhoogste niveau, is dat niet. Voorlopig houdt die concentratie de vrede in stand.

Han Dieperink, Chief Investment Officer 

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief