Gat in de grond met een leugenaar ernaast

Er zijn beleggingen waarvan de waarde moeilijk te bepalen is. De waarde is wat de gek ervoor geeft. Ze keren geen dividend uit en hebben geen coupon, maar de koper hoopt dat er ooit een dag komt waarop iemand er meer voor wil betalen dan hij of zij ervoor heeft neergelegd. Goud is een goed voorbeeld, maar hetzelfde geldt voor klassieke auto’s, schilderijen, wijn en whisky. Toch hebben die laatste vier nog een nuttige functie. Bij goud doen we veel moeite om het uit de grond te halen, om het vervolgens diep weg te stoppen in een kluis onder de grond.

Het feit dat de waarde wordt bepaald door wat de gek ervoor geeft, creëert ook veel ruimte voor oplichters en charlatans. Dat is op zichzelf al een reden om voorzichtig te zijn met dit soort beleggingen. Vandaar het gezegde: een goudmijn is een gat in de grond met een leugenaar ernaast.

Goud waard wat de gek er voor geeft

Goud wordt vaak gezien als de ultieme veilige investering. Het probleem is echter dat goud niets produceert. Een kilo goud is over tien jaar nog steeds een kilo goud. In de tussentijd levert het geen dividend of rente op, alleen maar kosten voor opslag en beveiliging. Het is een onproductieve investering, zoals ook Warren Buffett betoogt. Hij vergeleek goud met landbouwgrond: voor de totale waarde van al het goud in de wereld zou je ook 400 miljoen hectare landbouwgrond kunnen kopen. Een eeuw later zou die grond een enorme hoeveelheid gewassen hebben geproduceerd, terwijl de hoeveelheid goud onveranderd zou zijn gebleven.

Omdat goud een onproductief activum is, levert het op de lange termijn nauwelijks rendement op boven de inflatie. Sinds 1900 heeft goud bijvoorbeeld een gemiddeld jaarlijks reëel rendement opgeleverd van slechts 0,8% (na inflatie), terwijl aandelen in dezelfde periode gemiddeld 6,9% per jaar hebben gerendeerd. In dat opzicht kan goud beter worden vergeleken met een valuta. Vroeger waren valuta zelfs gekoppeld aan de goudprijs. Lange tijd werd goud gebruikt als betaalmiddel, en sommigen zien die lange historie als een teken van waarde. Maar dan zouden kauri-schelpen ook waarde moeten hebben, aangezien die nog langer dan goud als betaalmiddel zijn gebruikt.

Waarde in extreme situaties

Goud heeft alleen waarde als mensen geen vertrouwen meer hebben in financiële activa. Daarvoor moet de financiële wereld instorten, bijvoorbeeld door een oorlog. In een oorlog moet er worden betaald om een grens over te steken of om een brood te kopen. De kans bestaat dat gewoon geld niet meer waard is dan het papier waarop het is gedrukt, al zijn er opmerkelijk veel gebieden in de wereld waar de dollar als reservemunt altijd waardevol blijft.

Het lastige in situaties waarin een grens moet worden overgestoken of een brood moet worden gekocht, is dat de tegenpartij meestal geen wisselgeld heeft. Bovendien is het onhandig om een staaf goud mee te zeulen. Wat dat betreft kan goud beter worden omgezet in sieraden. Die zijn makkelijker te dragen en krijgen daardoor wellicht extra waarde in de ruilhandel.

Goud slechte hedge tegen inflatie

Op de lange termijn volgt goud mogelijk de inflatie, maar op de korte termijn hoeft dat niet het geval te zijn. Zo vertoonde goud geen daling tijdens de hoge inflatie eerder dit decennium. De waarde van goud wordt echter uitgedrukt in een bepaalde munt, en die munten fluctueren wel degelijk. In de afgelopen decennia was er sprake van toenemende monetaire gekte, waarbij met behulp van onconventioneel beleid veel is gedaan om collectief de waarde van munteenheden te devalueren. Dat is slechts gedeeltelijk gelukt ten opzichte van andere munteenheden, maar mede daardoor wel ten opzichte van goud.

Overigens presteert Bitcoin – eveneens een activum dat waard is wat de gek ervoor geeft – in dit opzicht beter dan goud. Bovendien is Bitcoin veel handiger bij douanecontroles, digitaal betalen en veilig opbergen, al zijn ook daar de nodige oplichters en charlatans actief.

Chinese vraag bepalend voor goudprijs

Dat de waarde van goud recent is gestegen, heeft meer te maken met de vraag naar goud dan met iets anders. De kopers zijn de afgelopen tijd vooral Chinezen: eerst de centrale bank en daarna ook particulieren. Net als de Russische centrale bank proberen de Chinezen al sinds de Grote Financiële Crisis hun afhankelijkheid van de dollar te verkleinen. Op de piek hadden de Chinezen 1,3 biljoen aan treasuries, nu nog maar de helft.

Chinese particulieren hadden het overgrote deel van hun vermogen in de vastgoedmarkt. De vastgoedcrisis heeft ervoor gezorgd dat dit percentage daalt. Bovendien stelt Xi Jinping dat huizen bedoeld zijn om in te wonen, niet om mee te speculeren. In China heeft het weinig zin om tegen Peking in te gaan.

Veel van dat geld is naar gewone spaarrekeningen gegaan, en commerciële banken hebben dat in China voornamelijk gebruikt om Chinese staatsobligaties te kopen. Dit verklaart mede de lage rente in China. Daarnaast blijven Chinezen terughoudend als het gaat om beleggen in aandelen (zelfs nu die minder dan tien keer de winst noteren), waardoor goud een aantrekkelijk alternatief is.

Bovendien zijn veel Chinese investeerders momentum gedreven, en een stijgende goudprijs werkt daarbij in de hand. Geld is er genoeg, want het overschot op de handelsbalans van China is opgelopen tot een record van zo’n 1 biljoen op jaarbasis. De vraag is alleen wanneer Chinezen hun geld ook gaan investeren in productieve activa. Een stijging van de laag gewaardeerde Chinese aandelenmarkt zou dan weleens gepaard kunnen gaan met een daling van de goudprijs.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief 

Voor tussentijdse updates, volg Auréus op Linkedin