Europa’s ommezwaai

Allen voor één

Europa staat bekend om zijn chronische verdeeldheid. De EU-lidstaten hebben traditioneel moeite om tot gezamenlijke afspraken te komen. Nationale belangen prevaleren meestal boven Europese samenwerking. Dit verklaart waarom Europa zo vaak vastloopt in bureaucratie en besluiteloosheid. Het Europese project boekt alleen vooruitgang onder hoge druk. Wanneer er sprake is van een crisis lukt het Europa om te veranderen. Dat is ook noodzakelijk, want het Europese project is nog niet af. Europa heeft zelfs een groot risico genomen door een eigen munt in te voeren, zonder de federalisering van Europa te vervolmaken.

Lange tijd zorgde de euro voor divergentie, maar onder aanvoering van Duitsland worden we nu toch allemaal Europees. Na de Grote Financiële Crisis probeerde Duitsland dat door de Germanificatie van Europa (het opleggen van Duitse begrotingsnormen aan de rest van Europa). Duitsland stapt nu over naar de vroeger zo verfoeide Zuid-Europese begrotingsethiek. Duitsland wordt voor het blok gezet door de Russische dreiging en Amerikaanse terugtrekking. Waar normaal gesproken eindeloos gedebatteerd zou worden, is nu plotseling consensus ontstaan over miljardeninvesteringen.

De Duitse ommezwaai

In het centrum van deze transformatie staat Duitsland. De CDU/CSU-leider Friedrich Merz pleit voor een radicale koerswijziging. Hij breekt met het fiscale conservatisme dat Duitsland jarenlang kenmerkte en kiest voor de “whatever it takes” aanpak. Een mogelijke toekomstige coalitie tussen CDU/CSU en SPD zou massale investeringen in defensie en infrastructuur kunnen beloven. Deze uitgaven zouden het langdurige gat in de Europese binnenlandse bestedingen kunnen vullen. Dit was ondenkbaar zonder de externe druk van Rusland en de VS.

De verslechterde relatie met de Verenigde Staten speelt een hoofdrol. President Trump heeft herhaaldelijk de NAVO-verplichtingen in twijfel getrokken. Zijn uitspraak dat Rusland kan doen wat het wil met NAVO-landen die te weinig bijdragen, werkt als katalysator. Europese landen kunnen niet langer vertrouwen op Amerikaanse bescherming. De nucleaire paraplu van de VS verliest zijn geloofwaardigheid. Het is juist deze existentiële dreiging die Europa verenigt in een streven naar strategische autonomie.

Europese defensie

Europese defensieaandelen zijn spectaculair gestegen. Maar deze explosieve groei roept vragen op over de houdbaarheid. De recente koersstijgingen bij veel Europese defensie-aandelen weerspiegelen mogelijk overdreven optimisme. Het blijft lastig in te schatten hoe structureel de groei in de vraag naar defensiematerieel zal zijn. Door de grote overheidsbemoeienis bij defensie zijn deze bedrijven sterk afhankelijk van de staat. Dit beïnvloedt het concurrentievermogen en de dynamiek tussen bedrijven. Dit zorgt ook voor onzekerheid over de opbouw van duurzame concurrentievoordelen. Bovendien is de discussie over sociaal-maatschappelijk acceptabele winstmarges meteen begonnen en er zijn ook nieuwe vredesbewegingen ontstaan.

Voor beleggers zijn er buiten de defensiesector voldoende alternatieven. Sectoren waar meer zekerheid bestaat over structurele groeimogelijkheden en houdbare concurrentievoordelen verdienen aandacht. De Europese transformatie biedt kansen in infrastructuur, energie en digitalisering. Deze sectoren profiteren van dezelfde fiscale impuls maar zonder de specifieke risico’s van de defensie-industrie. Ze zijn minder afhankelijk van politieke besluitvorming en minder gevoelig voor maatschappelijke discussies over winstgevendheid.

Op defensiegebied is de potentiële rol van Oekraïne in Europa interessant. Oorlogen worden begonnen met de wapens van de vorige oorlog, maar oorlog zelf is een sterke impuls voor innovatie. Het land met het grootste getrainde leger van Europa zou een belangrijke speler kunnen worden op het gebied van defensie-technologische innovatie.