Euro (clear) bonds
19 december 2025
Afgelopen week bereikten de Europese regeringsleiders in Brussel een akkoord over een lening van 90 miljard euro aan Oekraïne. Het geld wordt opgehaald via gezamenlijke EU-obligaties op de kapitaalmarkten, gedekt door de Europese begroting. Premier De Wever van België haalde opgelucht adem: het oorspronkelijke plan om bevroren Russische tegoeden te gebruiken, stuitte op zijn verzet. De juridische risico’s voor België en voor Euroclear in Brussel waren te groot. Dus werd het plan B: gewoon lenen op de markt. Eurobonds dus.
Het besluit past in een patroon dat de afgelopen jaren in een stroomversnelling is geraakt. Voor de coronapandemie bedroeg de totale uitstaande schuld van de Europese Commissie namens de EU nog geen 50 miljard euro. Dat was voornamelijk crisissteun uit het verleden: leningen aan Ierland en Portugal via het EFSM, betalingsbalanssteun aan niet-eurolanden. Bescheiden bedragen, uitgeleend op basis van strikte voorwaarden. Vandaag de dag staat de teller op ruim 630 miljard euro. Eind 2026 wordt de magische grens van 1.000 miljard doorbroken. En nu komt daar dus nog eens 90 miljard bij voor Oekraïne.
Het aantrekkelijke verhaal
Er schuilt een aantrekkelijk verhaal in het idee van gezamenlijke Europese leningen. Ze worden gepresenteerd als symbool van Europese eensgezindheid, als instrument om grote uitdagingen het hoofd te bieden en als manier om de Europese economie te versterken. SURE zou banen redden tijdens de pandemie. NextGenerationEU zou Europa groener en digitaler maken. De Oekraïne-lening verdedigt onze vrijheid en veiligheid.
Desondanks hebben verhalen en sympathieke ideeën de neiging de werkelijkheid te versimpelen. In veel lidstaten is het narratief gegroeid dat nieuwe schulden noodzakelijk zijn om achterstanden weg te werken en onze veiligheid te waarborgen. Maar vooruitgang komt niet voort uit het stapelen van schulden. Vooruitgang komt uit investeringen die landen zelf durven doen en uit hervormingen die de fundamenten van de economie versterken.
Diffuse risico’s, diffuse verantwoordelijkheid
Wanneer risico’s diffuus worden, wordt verantwoordelijkheid dat ook. De Nederlandsche Bank wijst terecht op dit moral hazard: de prikkel om zelfstandig orde op zaken te stellen neemt af wanneer schulden in Europees verband worden gedeeld. Het gezamenlijk uitgeven van staatsschuld via eurobonds, als daar geen strenge condities aan worden verbonden, is een slechte zaak. Het neemt alle prikkels weg bij overheden om een degelijk begrotingsbeleid te voeren.
Lenen doen overheden vaak omdat ze extra uitgaven makkelijker kunnen verkopen aan de burger. Het lijkt alsof het niks kost. Het kost wel degelijk wat. In de Nederlandse en Europese context is het effect van het lenen dat de inflatie hoger uitkomt of langer hoog blijft. Dat betekent dat uiteindelijk de lasten worden gedragen door degenen die het meest last hebben van inflatie: lagere- en middeninkomens, het MKB en gepensioneerden met een klein, vast pensioen. De zwakste schouders dragen zo opnieuw de zwaarste lasten.
Wie garandeert wat?
Eurobonds betekent gewoon dat wij als Nederland medeverantwoordelijk zijn voor schulden van landen die hun begroting al jaren niet op orde hebben. Het argument dat zonder eurobonds de rente in zuidelijke landen stijgt en dat dit slecht is voor Nederland, is nogal vergezocht. Allereerst omdat eurobonds uiteindelijk tot hogere rente leidt voor zuinige landen als Nederland. Daarnaast zijn eurobonds in feite een subsidie van sterke landen aan zuidelijke landen. Die kunnen ook gewoon proberen hun begroting op orde te brengen, dan wel een hogere rente voor lief nemen.
Het goede nieuws is dat er lidstaten zijn, waaronder Nederland, met een goede reputatie. Ze hebben hun begroting behoorlijk op orde. De schulden die ze gemaakt hebben, hebben ze altijd keurig afbetaald. De aanwezigheid van die landen in de EU maakt dat de partijen die de leningen verschaffen, bereid zijn dat tegen een niet extreem hoge rente te doen, want die landen staan toch garant.
Het minder goede nieuws is dat er in de Europese Unie landen zijn die hun financiën helemaal niet op orde hebben, en die nu al schulden hebben waarvan het niet realistisch is dat ze die ooit zullen kunnen afbetalen. Juist die landen zijn natuurlijk gebrand op eurobonds, want dan kunnen ze weer geld uitgeven dat ze niet hebben. Frankrijk, Griekenland, maar ook Italië, Spanje, Portugal en België.
De salamitactiek
Je zou dus verwachten dat er geen gekke dingen gebeuren, maar vrij plotseling is er iets ingesmokkeld wat grote zorgen baart. De EU heeft, en daarin verschilt ze niet van iedere andere bestuurslaag, de voortdurende wens om zichzelf belangrijker te maken. Meer taken, meer geld.
Nu er in Oekraïne en Gaza oorlogen worden gevochten, is defensie opeens een belangrijk onderwerp. Maar in Europa is defensie niet de taak van de EU, daar hebben we de NAVO voor. De EU is primair een economische samenwerking. Toch staan er al nieuwe plannen klaar: het SAFE-programma voor gezamenlijke defensie-investeringen, gefinancierd met, u raadt het al, eurobonds.
Als de EU besluit structureel eurobonds uit te geven, komt ze daar nooit meer vanaf. Dan komen er altijd andere doelen bij om gemeenschappelijke schulden voor aan te gaan. Binnen de kortste keren staan de zuinige landen compleet garant voor de landen waar ze financieel aanrommelen, waar ze bijvoorbeeld op 62-jarige leeftijd met pensioen gaan, terwijl Nederlanders tot 67 jaar moeten doorwerken.
De Belgische les
Dat het dit keer geen “reparations loan” werd op basis van bevroren Russische tegoeden, maar reguliere eurobonds, heeft alles te maken met de vasthoudendheid van Bart de Wever. De Belgische premier verdedigde met succes zijn positie. België zou anders juridisch erg kwetsbaar worden als Rusland via de rechter zijn bevroren tegoeden zou opeisen.
Ironisch genoeg betekent dit dat de financiële risico’s nu volledig bij de EU-begroting liggen en daarmee bij de belastingbetalers van alle lidstaten. Alleen Hongarije, Slowakije en Tsjechië hebben bedongen dat zij niet meebetalen. Maar Nederland draait gewoon mee.
De Europese schuldenberg groeit gestaag. Van 50 miljard voor corona, naar meer dan 1.000 miljard straks. En elke keer is er een nieuw, urgent doel. Elke keer is solidariteit het argument. Elke keer betalen de zuinige landen de rekening voor de landen die hun financiën niet op orde hebben. Het wordt tijd dat Den Haag die vraag hardop stelt: hoeveel garanties kunnen wij ons veroorloven?
Han Dieperink, Chief Investment Officer
Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief
Gerelateerde artikelen
De magische 4%
Lange tijd rekende Nederland met vier procent. Pensioenfondsen gingen ervan uit dat hun beleggingen gemiddeld dat rendement haalden. Toekomstige uitkeringen
Meer lezen
De semiconductorsupercyclus is nog niet voorbij
Chipaandelen corrigeren hard, maar de semiconductorsupercyclus is nog niet voorbij. Kunstmatige intelligentie en robots stuwen de vraag.
Meer lezen
Financiële repressie
Het IMF waarschuwt voor de terugkeer van financiële repressie Wat betekent dit stille schuldenmiddel eigenlijk voor obligaties en aandelen?
Meer lezen
