Escalatie Israël versus Iran

De betrekkingen tussen Iran en Israël bevinden zich in een neerwaartse spiraal sinds de Iraanse revolutie in november 1978. Het nieuwe islamitische regime van Iran kwam met een ideologie die radicaal antiamerikanisme, anti-imperialisme, Arabisch links radicalisme en antisemitisme combineerde. Israël is sindsdien voor Iran een westerse koloniale voorpost en het zionisme is een versie van het imperialisme. Iran stond daarin niet alleen, een groot deel van de Arabische wereld was tegen het bestaan van de staat Israël. In de loop der jaren hebben echter steeds meer Arabische landen hun betrekkingen met Israël genormaliseerd. Een aanstaand vredesakkoord met Saoedi-Arabië heeft waarschijnlijk een rol gespeeld bij de terroristische aanslagen van 7 oktober.

Oog om oog, tand om tand

Veel van de activiteiten van Iran in het Midden-Oosten vloeien voort uit de vijandigheid van Iran tegenover Israël. Daaronder valt de steun van Iran voor de oprichting van Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza en de Houthi-rebellen in Jemen. Iran heeft via deze organisaties meerdere aanslagen gepleegd en op Israëlische burgers. Sinds de aanslag van de Palestijnse terreurbeweging Zwarte September op het Olympisch dorp in 1972 is het voor Israël oog om oog, tand om tand. Elke aanval op Israëlische burgers wordt onverbiddelijk vergolden, op elke actie volgt een reactie. Inmiddels lijkt een punt bereikt te zijn waardoor het steeds moeilijker is om actie en reactie in het Midden-Oosten te onderscheiden.

Actie of reactie

Na de Hezbollah-aanval was op een Druzisch dorp (in Israël wonen ongeveer 140.000 Druzen) in de Golanhoogten vorige week, reageerde Israël met een luchtaanval waarbij Fuad Shukr werd gedood. Fuad Shukr staat onder andere bekend als medepleger van de bomaanslagen van 1983 waarbij 241 Amerikanen en 58 Fransen omkwamen. Wat dat betreft heeft Shukr het nog lang uitgehouden. Direct daarna volgde de moord in Iran op Ismail Haniyeh, de politieke leider van Hamas en hoofdonderhandelaar in de besprekingen over een staakt-het-vuren in Gaza. Daags daarvoor was er ook een militair heen en weer tussen Israël en de Houthi’s.

Strijd tegen Hezbollah en Iran

Inmiddels zijn er 60.000 Israëlische burgers geëvacueerd uit het grensgebied met Libanon. Israël kan elke militair in de strijd tegen Hezbollah goed gebruiken, maar het is onwaarschijnlijk dat de Gaza-besprekingen op korte termijn slagen. Zelfs vóór de vergeldingsacties waren de twee partijen het niet eens over de omvang van het staken van de vijandelijkheden en de aanvaardbaarheid van de voortdurende Israëlische militaire aanwezigheid in Gaza. Het is onduidelijk of een massale escalatie tussen Israël en Hezbollah kan worden voorkomen. En er dreigt nu een direct conflict tussen Israël en Iran. De twee landen ontsnapten in april ternauwernood aan een oorlog toen Iran, in de nasleep van een Israëlische moordaanslag, Israëlisch grondgebied aanviel met meer dan 300 drones en raketten.

Kans op gematigde reactie

Israël koos – niet in de laatste plaats op aandringen van de VS – voor een gematigde reactie die eerder bedoeld leek om aan te tonen dat het in staat was om door te dringen tot de Iraanse verdediging dan om aanzienlijke schade aan te richten. Nu dreigt Iran, ook via Hezbollah (dat een arsenaal heeft met meer dan 100.000 raketten) om Israël aan te vallen. Het is zinvol om druk uit te oefenen op China (dat in belangrijke mate afhankelijk is van Iraanse olie) om mee te doen en zo een beperkte reactie van Iran aan te moedigen. Dan kan de VS, net als in april, pleiten voor een beperkte reactie van Israël.

Verder moet Israël (wellicht samen met Saoedi-Arabië) werken aan een politiek alternatief voor Hamas. Voorlopig verschuift de focus van Gaza naar de strijd met Hezbollah en een aanval vanuit Iran. Vliegtuigmaatschappijen mijden het luchtruim van Iran en Libanon en er worden veel vluchten naar Israël en Libanon geschrapt.

Gevolgen olieprijs

De kansen op een verdere escalatie zijn duidelijk toegenomen en daarmee ook de kans op een stijgende olieprijs, vooral als Iran de straat van Hormuz afsluit. De olieprijs zou dan volgens traders kunnen stijgen naar een bandbreedte van 110 tot 130 dollar per vat, vergelijkbaar met de stijging na de Russische invasie in Oekraïne. Aan de andere kant zit er al enige ‘oorlogspremie’ in de olieprijs en die kan snel verdwijnen als beide landen gaan de-escaleren.  Er staan maar liefst 300.000 long optiecontracten uit op olie, dus de markt rekent al op een stijgende olieprijs. Maar tegenvallende Amerikaanse ISM- en werkloosheidscijfers in de Verenigde Staten zorgen opeens voor een hogere kans op een recessie en dat drukt de olieprijs. Ook is er voldoende reservecapaciteit in Saoedi-Arabië om de olieprijs te drukken.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer