Een aardverschuiving in Hongarije

Na zestien jaar aan de macht werd Viktor Orbán op zondag 12 april weggestemd. Bijna tachtig procent van de Hongaarse kiezers kwam op, tien procentpunt meer dan bij de vorige verkiezingen in 2022. Péter Magyar’s oppositiepartij Tisza won honderdzesenendertig van de honderdnegenennegentig zetels. Fidesz kromp van honderdvijfendertig naar zesenvijftig.

Washington zwijgt, Moskou ontkent

Orbán gold jarenlang als het boegbeeld van de wereldwijde nationale-conservatieve beweging. Steve Bannon noemde hem ooit de “Trump before Trump.” Boedapest werd het Europese hoofdkwartier van een netwerk van gelijkgestemde politici en denktanks. Dat netwerk strekte zich uit van de CPAC-conferenties tot het door de Hongaarse overheid gefinancierde Mathias Corvinus Collegium, waar de Amerikaanse vicepresident JD Vance nog vorige week op bezoek was. Donald Trump steunde Orbán een half dozijn keer publiekelijk, inclusief twee dagen voor de verkiezingen. Trump beloofde de Hongaren de volledige economische steun van Amerika als zij voor Orbán zouden kiezen. Hongarije maakte een keuze, maar niet de keuze die Trump voor ogen had. De stilte vanuit Washington na de uitslag sprak boekdelen. Normaal kan Trump zich niet inhouden om de wereld elk voorbijgaand inzicht mee te delen. Dit keer niet.

Voor het Kremlin is het verlies misschien nog groter. Orbán was jarenlang de meest waardevolle bondgenoot van Moskou binnen de Europese Unie. Hij blokkeerde sancties tegen Rusland, torpedeerde een lening van negentig miljard euro aan Oekraïne en zei volgens gelekte telefoongesprekken tegen Poetin persoonlijk dat hij tot zijn dienst stond. Daarnaast deelde Hongarije gevoelige EU-informatie met het Kremlin. Recent kwamen telefoongesprekken aan het licht tussen de Russische minister van buitenlandse zaken Lavrov en zijn Hongaarse collega Szijjártó. Woordvoerder Peskov van het Kremlin reageerde op de verkiezingsuitslag met de opvallende ontkenning dat Moskou en Orbán ooit bevriend waren geweest. Het deed denken aan de manier waarop het Kremlin zich na de val van Assad snel distantieerde van zijn voormalige Syrische bondgenoot.

Het is verleidelijk om de Hongaarse uitslag te zien als een keerpunt, als het begin van het einde van het rechts-populisme in Europa. Die uitleg is te eenvoudig. Magyar noemde zijn overwinning het resultaat van “een goed soort populisme.” Hij is conservatief, terughoudend over Oekraïne en zal naar verwachting weinig veranderen aan het migratiebeleid van Orbán. Het nieuwe Hongaarse parlement is volledig rechts, nationalistisch en gericht op nationale soevereiniteit. Dit was geen overwinning van links-liberalisme. Het was een afstraffing van economisch wanbeleid en corruptie.

Economische stagnatie als achilleshiel

De val van Orbán kwam niet door zijn ideologie, maar door wat hij niet waarmaakte. De Hongaarse economie groeide vorig jaar met slechts 0,4 procent. Tussen 2021 en 2025 bedroeg de gemiddelde inflatie circa negen procent. In welvaart viel Hongarije terug achter buurland Polen, dat jarenlang naar Orbáns Fidesz keek als voorbeeld. Het doorschuiven van overheidsgeld en banen naar loyalisten is een beproefd middel om macht te behouden, maar het schept een systeem dat draait om eigenbelang in plaats van het algemeen belang. De publieke dienstverlening holde uit. Orbáns stelling dat de liberale democratie haar langste tijd heeft gehad, werd door zijn eigen bewind ontkracht. Het afbreken van democratische waarborgen leidt uiteindelijk tot verval.

Magyar won niet met een ideologische strijd, maar met discipline en scherpte. Hij richtte zich op een paar kernthema’s: vriendjespolitiek, economische stilstand en het verval van publieke voorzieningen. Hij vermeed bewust de sociale onderwerpen die de stedelijke elite aanspraken maar op het platteland niet leefden. Waar eerdere oppositieleiders zich lieten meeslepen door Orbáns gewoonte om campagne te voeren tegen vermeende vijanden van de staat (zoals George Soros in 2022 en Zelensky dit jaar) weigerde Magyar het lokaas te happen. Hij voerde campagne in dorpen en kleine steden, gaf tot zeven toespraken per dag, en zette zich als energieke 45-jarige neer tegenover een zichtbaar minder vitale Orbán van 62. Het is een aanpak waarvan ook de Democraten in de Verenigde Staten veel kunnen leren met het oog op de tussentijdse verkiezingen en de presidentsverkiezingen van 2028.

Gevolgen voor Europa en de financiële markten

Voor de financiële markten heeft de machtswisseling tastbare gevolgen. Het belangrijkste is dat de Europese besluitvorming soepeler kan verlopen. Magyar heeft aangegeven het Hongaarse veto op de negentig miljard euro grote lening aan Oekraïne te zullen opheffen. Met een tweederdemeerderheid kan hij bovendien de grondwetswijzigingen terugdraaien die de rechterlijke macht ondermijnden. Dat versterkt de Europese eenheid op een moment waarop geopolitieke samenhang onmisbaar is. Voor de rechts-populistische partijen die zich hadden verzameld in Orbáns fractie Patriots for Europe in het Europees Parlement is het een klap. De Slowaakse premier Fico staat nu alleen in de Europese Raad.

Tegelijkertijd blijft Hongarije sterk afhankelijk van Russische energie. Meer dan tachtig procent van het gas en de olie komt uit Rusland. Vorig jaar was tweeënnegentig procent van de ruwe olie-import Russisch, méér dan voor de invasie van Oekraïne. Magyar zei het zelf nuchter: “We cannot change geography.” Die afhankelijkheid geeft Moskou nog jarenlang invloed. Maar de koers verandert: het spreiden van de energiemix wordt nu echt beleid. Magyar zei ook dat als Poetin hem zou bellen, hij de telefoon zou opnemen, maar dat hij zelf niet zou bellen. En dat hij Poetin zou zeggen dat het goed zou zijn om na vier jaar het doden te stoppen. Het is een toon die mijlenver afstaat van de onderdanigheid van zijn voorganger.

Op de straten van Boedapest klonk zondagnacht het spreekkoor “Ruszkik, haza” — Russen, ga naar huis. De leus stamt uit de Hongaarse opstand van 1956 en werd nieuw leven ingeblazen als protest tegen de banden van Orbán met Moskou. Zeventig jaar na die opstand kozen de Hongaren opnieuw voor zelfbeschikking. Alleen dit keer niet met stenen en molotovcocktails, maar met het stembiljet. Of, in de woorden van Magyar: “You have to stay with the people.” Het klinkt eenvoudig. Maar voor wie zestien jaar lang vooral bij zichzelf bleef, bleek het een onmogelijke opgave.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via

www.aureus.eu/nieuwsbrief