De veranderende wereld voor banken

Banken verschillen van gewone bedrijven omdat zij geld kunnen creëren.  Alleen komt die geldcreatie met steeds grotere voorzorgen in de vorm van regelgeving en toezicht. Dat drukt de winstgevendheid. Door de creatie van geld heeft een bank altijd een slechte balans, met relatief weinig eigen vermogen en vaak met (te) veel vreemd vermogen. Uit concurrentieoverwegingen blijft de neiging bestaan om binnen de regels telkens weer meer rendement te behalen door de balans op te rekken, maar dat betekent dus altijd meer risico nemen. Uiteindelijk betaalt de aandeelhouder en de overheid de rekening. Door de hoge kapitaalskosten, de hoge toezichtskosten en de vaak hopeloos verouderde technologie is private debt (dus om bancaire stelsel heen en zonder de hoge leverage) aantrekkelijker voor beide partijen. Op termijn zal een groot deel van de bancaire kredietverstrekking worden overgenomen door private debt en wordt de basis voor het bestaan van de banken steeds smaller.

Het banksysteem worstelt nog steeds om de winstgevendheidsniveaus van vóór de crisis te herstellen. De zwakte van de sector is het gevolg van talrijke factoren en de onderlinge wisselwerking daartussen: het afbouwen van schulden en de last van achtergebleven activa uit de crisis, langdurig lage rentetarieven, en de dreiging van nieuwe technologisch onderlegde spelers. Daarnaast spelen verhoogde nalevings- en reglementaire kosten een rol. De vraag is of de winstgevendheid van banken ooit weer de niveaus van vóór de crisis zal bereiken. Digitale technologie kan een grote impact hebben door het verhogen van de concurrentie en de toegankelijkheid van deze markten. De bankensector beweegt richting een klantgericht platform gebaseerd model, en gevestigde spelers zullen zich moeten herstructureren.

Digitale disruptie

In essentie is een bank niet veel meer dan een groep mensen en een IT-systeem. De snelheid waarmee nieuwe digitale technologieën in de financiële sector worden geïmplementeerd is hoog. De belangrijkste verandering in de banksector komt voort uit digitale disruptie. Deze ontwikkeling confronteert gevestigde spelers met bestaande verouderde technologieën en een overmatig uitgebreid netwerk van filialen. Desondanks kunnen ze niet voldoen aan hogere servicenormen die nieuwe digitale concurrenten kunnen bieden. Klanten hebben wel hogere verwachtingen op het gebied van gebruiksvriendelijkheid van interfaces en transparantie. Denk bijvoorbeeld aan de dienstverlening op het gebied van betalingen. Digitale disruptie in de financiële sector wordt gedreven door factoren aan zowel de aanbodzijde – voornamelijk technologische ontwikkelingen – als de vraagzijde, waar nieuwe verwachtingen van consumenten over dienstverlening ontstaan. Aan de technologische aanbodzijde zijn factoren zoals API’s, cloud computing, smartphones, digitale valuta en kunstmatige intelligentie relevant.

Private debt vervangt kredietverlening via banken

Fintech-krediet (meestal gefinancierd via private debt-markt) is sinds 2005 snel gegroeid. Uit recente gegevens blijkt dat de activiteiten op het gebied van fintech-krediet in veel landen snel zijn toegenomen, daarbij gestimuleerd door strengere Basel-regels voor de banken.  In absolute termen is het volume van online krediet groter in sommige economieën, met name China, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. Ondanks de solide groei vertegenwoordigt fintech-krediet nog altijd een zeer klein aandeel van de totale kredietstromen.

Over het algemeen ligt het fundamentele voordeel van fintech-bedrijven in hun slanke bedrijfsmodel. Omdat ze niet gebonden zijn aan starre, verouderde systemen, profiteren ze van geavanceerde technologieën die snel en flexibel inspelen op veranderende consumentenvoorkeuren. Ze bieden een mobiele klantervaring gericht op bankactiviteiten met hogere rendementen op eigen vermogen (ROE), zoals betalingen, financieel advies en de distributie van financiële producten. Tot slot weten fintech-bedrijven jong en talentvol personeel aan te trekken. Daarentegen zijn uitdagingen voor veel fintech-bedrijven onder meer het ontbreken van een bestaande, loyale klantenbasis, een beperkte toegang tot “zachte” informatie over potentiële klanten, een relatief zwakke reputatie en merkherkenning; en hoge kapitaalkosten. Big Tech zorgt kan deze uitdagingen ondervangen.

Concurrentievoordeel Big tech

Big Tech geniet van de meeste voordelen van fintech-bedrijven, maar kent praktisch geen van de nadelen. Ze beschikken over een gevestigde, loyale klantenbasis en grote hoeveelheden klantgegevens, een sterke reputatie en lobbycapaciteit, krachtige merknamen en bovendien over het vermogen om netwerkeffecten te benutten. Daarnaast hebben ze de mogelijkheid om hun activiteiten te financieren tegen lage kapitaalkosten, terwijl kapitaal bij banken door de toezichtseisen altijd duur is.

Big Tech-platforms die zich richten op internetzoekopdrachten verzamelen informatie over klanten via zoekactiviteiten; platforms gericht op sociale media beschikken over directe persoonlijke gegevens van gebruikers en hun connecties; en e-commerceplatforms hebben gegevens over zowel verkopers als kopers en hun gewoonten. De complementariteit tussen Big Tech-bedrijven en financiële diensten hangt af van het soort gegevens dat wordt verzameld. Voor sociale media- en zoekbedrijven zullen gegevens helpen bij de distributie en prijsstelling van financiële diensten, terwijl voor e-commerceplatforms gegevens het kredietbeoordelingsproces vergemakkelijken. Big Tech-bedrijven maakten hun entree met betalingsdiensten en breidden zich in sommige rechtsgebieden uit naar leningen en andere financiële producten, hetzij rechtstreeks, hetzij in samenwerking met financiële instellingen.

Investeren in de financiële sector

Wie wil beleggen in de financiële dienstverlening kan beter de aandelen van de banken mijden. Natuurlijk profiteren ze van het uitblijven van een recessie en verbeterende rentemarges, maar de concurrentie van fintech en uiteindelijk Bigtech is structureel en onvermijdelijk. Het strenge toezicht op de banken zorgt er voor dat ze nooit kunnen concurreren met deze nieuwe concurrentie. Het drukt de winstgevendheid tot beneden het niveau dat beleggers in aandelen van banken een voldoende beloning krijgen voor het risico dat zal als aandeelhouder lopen. Tegelijkertijd krijgen de instrumenten die juist zijn geïntroduceerd om een deel van dit risico over te nemen wel een aantrekkelijke vergoeding. Dit zijn achtergestelde leningen. In de praktijk zal het niet snel voorkomen dat deze worden geraakt. Aan de ene kant is het toezicht gericht op het zoveel mogelijk voorkomen van risico’s, aan de andere kant raakt het omvallen van een bank meestal toch alle geldschieters. Alleen staat daar bij achtergesteld papier nog altijd voldoende risicovergoeding tegenover.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer

Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief 

Voor tussentijdse updates, volg Auréus op Linkedin