De terugkeer van de invloedssferen
18 januari 2026
De eerste weken van 2026 zijn nauwelijks voorbij en de contouren van een nieuwe wereldorde tekenen zich scherper af dan menigeen voor mogelijk hield. De spectaculaire arrestatie van Nicolás Maduro door Amerikaanse troepen, de tariefdreigementen tegen acht Europese landen om Groenland te verkrijgen, de voortdurende spanningen rondom Taiwan en Oekraïne – het zijn puzzelstukjes die samen een onmiskenbaar patroon vormen. Is het tijdperk van Amerikaanse wereldleiderschap definitief voorbij? Keren we terug naar een negentiende-eeuws model van invloedssferen, waarin grootmachten hun eigen achtertuin afbakenen en bewaken?
De Donroe Doctrine
Trump noemt zijn buitenlandbeleid inmiddels openlijk de “Donroe Doctrine”, een knipoog naar de Monroe Doctrine van 1823 én een persoonlijke claim op historische grootsheid. In zijn Nationale Veiligheidsstrategie van 2025 staat dat de Verenigde Staten niet langer de hele wereld hoeven te dragen. De interpretatie van Trump voegt daaraan toe dat Washington zijn aanwezigheid op het westelijk halfrond actief zal heroveren op buitenlandse concurrenten – met name China en Rusland.
De praktijk volgt de retoriek in rap tempo. De militaire operatie in Venezuela, waarbij Maduro werd gearresteerd en afgevoerd, is de meest drastische uiting van deze doctrine. Trump verklaarde zonder omhaal dat de VS nu “Venezuela runnen.” Afgelopen zaterdag volgde de aankondiging van 10 procent tarieven op alle import uit Denemarken, Noorwegen, Zweden, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Finland – oplopend naar 25 procent in juni – totdat Groenland wordt overgedragen. “Complete and total purchase,” eist de president.
De dreigementen houden daar niet op: het Panamakanaal, Canada als 51e staat, militaire aanvallen op drugsbootjes in internationale wateren, sancties tegen Colombia, inmenging in verkiezingen in Honduras en Argentinië. Europa reageert verdeeld maar verontwaardigd. De Zweedse premier Kristersson verklaarde dat zijn land zich niet laat chanteren. De EU-handelsdeal met de VS, vorig jaar met veel tamtam aangekondigd, ligt nu on hold. Zoals EU-commissievoorzitter Von der Leyen het formuleerde: “Tarieven ondermijnen trans-Atlantische relaties en riskeren een gevaarlijke neerwaartse spiraal.”
Drie machtsblokken
Geleidelijk ontstaan drie dominante blokken. De Verenigde Staten verstevigen hun greep op het westelijk halfrond, van Noord- tot Zuid-Amerika. China breidt zijn invloed uit over Zuidoost-Azië, Zuid-Azië en Afrika – en verzet zich tegen Amerikaanse pogingen om het uit Latijns-Amerika te verdrijven. Rusland consolideert zijn “nabije buitenland” in Oost-Europa en Eurazië, terwijl het opvallend terughoudend reageert op de Amerikaanse actie in Venezuela.
De grote onbekende in dit schaakspel is West-Europa: te klein om een eigen invloedssfeer te vormen, te groot om simpelweg mee te deinen, en nu direct in het vizier van Amerikaanse tariefdreigementen. En wat gebeurt er met Oekraïne en Taiwan, die beide op de breuklijnen van deze nieuwe wereldorde liggen? De druk op Kiev om een ongunstige deal te accepteren neemt toe, terwijl Aziatische bondgenoten van Japan tot Zuid-Korea steeds luider fluisteren over eigen nucleaire capaciteit.
Trump bewondert leiders als Poetin en Xi openlijk, en hij vermindert steun aan Oekraïne om deals te maken met Rusland. Dit ondermijnt de oude liberale orde, waar vrijhandel, internationale instituties en democratie centraal stonden. In plaats daarvan komt een systeem waar sterke landen hun eigen gebied beheersen, zonder veel internationale regels. De ironie is pijnlijk: door de nadruk op machtspolitiek, biedt Washington een excuus dat prachtig klinkt in het Kremlin en China.
Marktconcentratie in een nieuw licht
Ondanks dat waarderingen historisch gezien hoog noteren, blijft de kloof tussen de vijftig grootste aandelen en de rest van de markt ruim onder de extremen van de vroege jaren zeventig en de late jaren negentig. Misschien verklaart dit waarom de rotatie tot nu toe zo soepel is verlopen.
De Nifty Fifty van vandaag – de vijftig grootste bedrijven in de S&P 500 – vertegenwoordigen op dit moment 65 procent van de totale marktkapitalisatie. Dit ligt ruim boven het niveau van 2000 en op het niveau van de jaren zestig. Als de wereldorde consolideert in invloedssferen, zullen staatskapitalisme en nationale kampioenen de norm worden. Dat suggereert dat het huidige concentratieniveau kan blijven bestaan en dat concentratie als risico wellicht wordt overschat. Een vergelijkbare dominantie gedurende de jaren dertig, veertig, vijftig en zestig bleef zeer lang intact.
Als overheden hun eigen technologiegiganten gaan sponsoren zoals ook China en Europa dat al doen, worden de megacaps mogelijk nog groter. Concentratie wordt dan eerder gestimuleerd dan gecorrigeerd. De wereld raakt meer gefragmenteerd. Dat maakt het moeilijker om kapitaal vrijelijk over de wereld te bewegen. Tarieven en regels zorgen voor extra kosten en meer onzekerheid. Het IMF voorspelt dat globale groei daalt tot 3,1 procent in 2026 als gevolg van tarieven.
Tegelijkertijd ontstaat meer ruimte om te spreiden. Regio’s zoals Azië gaan minder lijken op Amerika. Landen als India en Indonesië kiezen hun eigen weg en weigeren volledig te kiezen tussen machtsblokken. Aziatische middelgrote machten – Japan, India, Zuid-Korea, Australië en ASEAN-landen – staan voor drie opgaven: minder afhankelijk worden van Amerikaanse veiligheidsgaranties, Latijns-Amerika en het Arctisch gebied serieus nemen als strategische arena’s, en zich verzetten tegen elke deal tussen grootmachten die principes in de ene regio verruilt voor invloed in de andere.
Verdeel daarom de aandelenallocatie over verschillende werelddelen, valuta’s en sectoren. De oude correlaties tussen markten kunnen in een wereld van invloedssferen fundamenteel verschuiven. Geografische spreiding is niet langer een luxe, maar een noodzaak.
Han Dieperink, Chief Investment Officer
Abonneer op deze nieuwsbrief via
Gerelateerde artikelen
Financiële repressie
Het IMF waarschuwt voor de terugkeer van financiële repressie Wat betekent dit stille schuldenmiddel eigenlijk voor obligaties en aandelen?
Meer lezen
Stijgende rente is een teken van kracht
De stijgende rente zorgt voor onrust, maar vertelt een verhaal van kracht: van groei, winst en eerlijk rendement.
Meer lezen
Deglobalisering of reglobalisering?
Deglobalisering lijkt onvermijdelijk, maar de cijfers vertellen een ander verhaal: de wereldhandel verandert van vorm, niet van richting.
Meer lezen
