Beleg niet in de index

Indexbeleggen is nog altijd zeer populair. Indexbeleggen is een disruptieve innovatie die het mogelijk maakt om tegen lage kosten te profiteren van het werk van actieve beleggers. Indexbeleggers zijn free riders, ook nog eens geholpen door de grote stroom geld richting indexbeleggen. Daarmee is indexbeleggen een zelfvervullende voorspelling geworden. Nog altijd verslaan indexbeleggers daardoor een groot deel van de actieve beleggers. Maar met de groei van de indexbeleggen worden ook de nadelen steeds groter. Nu raken de belangrijkste nadelen de indexbelegger niet direct. Die worden afgewenteld op de maatschappij. Toch wordt het indexbeleggen zo groot dat ook de risico’s voor beleggers zelf toenemen.

De vrije markt

Het grootste bezwaar tegen indexbeleggen is dat het de rol van financiële markten frustreert. Nu geloven veel mensen tegenwoordig dat een vrije marktwerking op zichzelf al veel nadelen heeft, maar in essentie gaat een vrije markt over een optimale allocatie van kapitaal. Wie in de index belegt, interesseert zich niet voor de optimale allocatie. Nu zullen ook actieve beleggers zich niet meteen realiseren dat ze bezig zijn met een optimale allocatie. Het gaat echter om de financiële prikkel. In een vrije markt stroomt het kapitaal naar bedrijven die daar het beste resultaat mee kunnen realiseren. Dat zijn per definitie innovatieve bedrijven. Met zo’n investering wordt de productiviteit en daarmee de economische groei gestimuleerd. De prikkel bij indexbeleggen is een zo’n groot mogelijk gewicht in de index en dat is dus een suboptimale allocatie met minder innovatie, minder productiviteit en minder economische groei tot gevolg.

Zombie-bedrijven

Een neveneffect van indexbeleggen is dat bedrijven die eigenlijk geen kapitaal meer horen te krijgen omdat ze geen waarde meer toevoegen, dit alsnog krijgen door het gewicht in de index. Voor veel van deze bedrijven zijn de kosten van het vermogen in theorie hoger dan de opbrengsten, maar ze hebben geprofiteerd van de extreem lage rente door schulden lang te financieren of ze profiteren van het gewicht in de index om nieuw vermogen op te halen. Dit zijn zogenaamde zombie-bedrijven die simpel door het feit dat ze nog bestaan nieuwe innovatieve bedrijven in de weg zitten. De steeds grotere invloed van de overheid helpt hieraan mee, maar uiteindelijk blijft het een grote oefening om goed geld naar kwaad geld te gooien.

Grote bedrijven profiteren het meest

Indexbeleggen heeft er ook voor gezorgd dat de grote bedrijven in de index steeds groter kunnen worden. Deze grootste bedrijven zitten namelijk in elke index en profiteren daarmee extra van de geldstroom richting indexbeleggen. Veel van deze bedrijven kunnen dankzij een hogere waardering en een in theorie onbeperkte toegang tot kapitaal relatief eenvoudig verder groeien, onder andere door overnames. Dat betekent dat innovaties steeds meer wordt geconcentreerd in een steeds kleinere groep van grote bedrijven. Daardoor stimuleert indexbeleggen het ontstaan van monopolies en oligopolies, waardoor deze bedrijven hogere marges kunnen behalen en waardoor de waardering (en de omvang) verder kan stijgen.

Barbell-strategie

Door de geldstroom richting de index is indexbeleggen een soort barbell-strategie geworden. Aan de ene kant van het spectrum zitten de zombiebedrijven, bedrijven die in het proces van creatieve destructie (of disruptieve innovatie) eigenlijk al het veld hadden moeten ruimen, toch kunnen overleven door hun gewicht in de index. Aan de andere kant staan de megacaps die door hun waardering en omvang consolidatie in de hand werken en waardoor er van vrije marktwerking steeds minder sprake is, maar dit werkt wel het ontstaan van monopolies en oligopolies in de hand. Dat hoeft dus niet slecht te zijn voor de indexbelegger, al zal die natuurlijk nooit de ‘markt’ verslaan met dit resultaat.

Beleggen buiten de index

De theorie is dat bedrijven in de index beter presteren dan bedrijven die niet in de index zitten. Er is echter bewijs dat bedrijven die uit de index verdwijnen, beter presteren dan de index. De verklaring hiervoor is dat de aandelen van deze bedrijven tussen het nieuws dat ze uit de index verdwijnen en de daadwerkelijke verwijdering uit de index fors achterblijven bij de markt. Dat terwijl bedrijven na aankondiging dat ze in de toekomst in de index worden opgenomen, vooruitlopend op de opname sterk in waarde stijgen. Naarmate er meer geld in de index wordt belegd, wordt dit effect steeds sterker. Aandelen die sinds 1991 uit de S&P 500 verdwenen hebben een gemiddelde discount ten opzichte van de index van 30 procent, terwijl de aandelen die in de toekomst worden opgenomen een premie krijgen voorafgaand aan de opname van 80 procent. Toch is dit ook geen garantie voor de toekomst, omdat het effect van de megacaps die steeds harder in waarde stijgen ervoor kan zorgen dat de index uiteindelijk toch beter presteert. Het risico is alleen dat het rendement van indexbeleggen wordt gedrukt of dat actieve beleggers vaker de markt zullen verslaan.

Han Dieperink, Chief Investment Officer

Disclaimer