Amerikaanse rellen door polarisatie
20 juni 2025
De beelden uit Los Angeles en andere steden in de VS` van de afgelopen weken zijn onthutsend. National Guard-troepen die door de straten patrouilleren, demonstranten die botsen met immigratiediensten, in een stad/land dat verdeeld lijkt tussen twee onverzoenlijke kampen. Wat begon als protesten tegen immigratierazzias is uitgegroeid tot een bredere confrontatie die de diepe scheuren in de Amerikaanse samenleving blootlegt. Deze rellen zijn niet zomaar een incident – ze zijn het symptoom van een veel dieperliggend probleem dat al decennialang groeit: politieke polarisatie.
Immigratierazzia’s
De directe aanleiding voor de protesten is duidelijk: grootschalige immigratierazzia’s door de Immigration and Customs Enforcement (ICE) in Los Angeles, waarbij niet alleen criminelen werden opgepakt, maar ook hardwerkende immigranten die in restaurants, bouwbedrijven en andere sectoren werken. Toen Trump vervolgens de National Guard inzette tegen de protesten van gouverneur Gavin Newsom’s bezwaren, escaleerde de situatie tot een constitutionele crisis over staatsrechten. De onderliggende oorzaak is het polarisatieproces dat al sinds de jaren zeventig gaande is en de laatste jaren dramatisch is versneld.
Er zijn drie vormen van polarisatie. Ten eerste is er ideologische polarisatie onder politieke elites: Republikeinse en Democratische congresleden stemmen tegenwoordig zelden samen. Er is geen beleidsoverlap meer sinds de Tea Party in 2011. Deze vorm van polarisatie is asymmetrisch, Republikeinen zijn veel sneller naar rechts opgeschoven dan Democraten naar links. Ten tweede is er polarisatie onder gewone burgers. Dit gaat niet meer om emotionele afkeer van de andere partij. Steeds meer Amerikanen hebben (onterecht) het gevoel dat de andere kant fundamenteel anders en daardoor bedreigend is. Ten derde speelt geweld en antidemocratisch gedrag een toenemende rol. Deze vorm van polarisatie wordt gevoed door het gevoel van existentiële bedreiging dat politieke leiders bewust aanwakkeren.
Oorzaken polarisatie
De oorzaken van deze polarisatie zijn complex. Economische factoren spelen zeker een rol. Vooral gebieden die na de financiële crisis van 2008 langzamer herstelden, zijn vatbaarder voor populistische boodschappen. De economische onzekerheid, gecombineerd met demografische veranderingen en statusangst, creëerde vruchtbare grond voor politieke ondernemers die verdeeldheid als strategie gebruiken. De media heeft het probleem verergerd. Niet zozeer sociale media – waarvan de polariserende effecten worden overschat – maar vooral kabelnieuws en praatradio hebben bijgedragen aan het ontstaan van twee parallelle informatiewerelden. Het ontbreken van een vertrouwde nieuwsbron, gecombineerd met de teloorgang van lokale journalistiek, heeft ruimte geschapen voor extreme stemmen aan beide kanten. Cruciaal is ook de rol van politieke structuren. Amerika’s winner-take-all systeem stimuleert politici om polarisatie als strategie in te zetten. Primaire verkiezingen belonen extreme kandidaten, terwijl het tweepartijensysteem elke kwestie tot een binaire keuze reduceert.
Impact op de economie
De politieke verdeeldheid heeft een negatieve invloed op bedrijfsinvesteringen. Op het niveau van de lokale staten heeft politieke polarisatie een 1% daling in investeringen tot gevolg. Dat is een daling van 16% ten opzichte van het gemiddelde investeringsniveau. Dit effect is vooral sterk bij binnenlandse bedrijven die niet gemakkelijk over staatsgrenzen kunnen investeren. De huidige situatie in Los Angeles illustreert dit perfect: bedrijven in de landbouw, horeca en bouw – sectoren die afhankelijk zijn van immigrantenarbeid – worden geconfronteerd met enorme onzekerheid. De plotselinge wijziging in immigratiebeleid, waarbij Trump eerder focuste op alle sectoren maar later alleen op grote steden, toont de willekeur die beleidsvoering kan kenmerken in een gepolariseerde omgeving.
In Los Angeles zien we hoe polarisatie het dagelijkse leven raakt: straatverkopers die verdwijnen uit angst voor deportatie, ouders die hun kinderen thuishouden van school, een levendige gemeenschap die verstilt. Deze effecten reiken veel verder dan immigratie. Gepolariseerde kiezers zijn bereid democratische normen te schenden als dat hun partij helpt winnen. Ze steunen kandidaten die verkiezingsuitslagen niet erkennen, stemmen tegen beleid dat de andere partij ten goede zou komen, zelfs als het henzelf zou helpen. Polarisatie is een zichzelf versterkende cyclus geworden.
Trumps harde retoriek over “illegal aliens” en zijn claim dat Democratische steden deze gebruiken om de verkiezingen te stelen versterkt het gevoel van existentiële bedreiging aan beide kanten. Democraten reageren met protesten en het inschakelen van de rechter, wat Republikeinen weer als bewijs zien van Democratische obstructie. Deze dynamiek wordt verergerd door de manier waarop beide kampen elkaar zien. Republikeinen overschatten systematisch hoeveel Democraten criminelen zouden willen beschermen, terwijl Democraten de bereidheid van Republikeinen om democratische normen te schenden overschatten. Deze mispercepties, vooral sterk onder politiek hoogopgeleide activisten, voeden antidemocratisch gedrag.
Oplossingen
Een interventie die zich richt op het verminderen van existentiële bedreigingspercepties zijn effectiever zijn dan algemene pogingen om sympathie te kweken voor elkaar. Het Amerikaanse systeem van primaire verkiezingen, winner-takes-all districten en het tweepartijensysteem stimuleert extremisme. Evenredige vertegenwoordiging zouden politici kunnen belonen voor gematigdheid in plaats van extremisme. Zolang politici electoraal voordeel halen uit verdeeldheid, zullen pogingen om mensen dichter bij elkaar te brengen falen. Er is een combinatie nodig van structurele hervormingen en cultuurverandering.
De rellen in Los Angeles laten zien hoe polarisatie van een abstract politiek fenomeen kan transformeren tot concrete maatschappelijke ontwrichting. In een tijd waarin democratieën wereldwijd onder druk staan, kan Amerika zich niet veroorloven deze trends te negeren. De economische kosten van verdeeldheid zijn meetbaar en substantieel. De sociale kosten zijn nog hoger. Polarisatie is het resultaat van keuzes door politici, media, en burgers zelf. En omdat het om keuzes gaat, kan het ook anders. De vraag is of Amerika bereid is die keuzes te maken voordat de verdeeldheid onoverkomelijk wordt.
Pas wanneer Amerika bereid is de werkelijke oorzaken van zijn verdeeldheid aan te pakken, kan het land hopen op een duurzamere vrede. Tot die tijd blijft Los Angeles een sombere vooruitblik op wat Amerika kan worden: een land zo verdeeld dat zelfs het dagelijkse leven wordt gegijzeld door politieke vijandigheid. Dat is een prijs die geen samenleving zich kan veroorloven te betalen.
Han Dieperink, Chief Investment Officer
Abonneer op deze nieuwsbrief via www.aureus.eu/nieuwsbrief
Voor tussentijdse updates, volg Auréus op Linkedin
Gerelateerde artikelen
Nog even en we worden allemaal Frans
Frankrijk zit door zijn staatsschuld klem in een vicieuze cirkel; de rest van de eurozone betaalt de rekening.
Meer lezen
Een verrassende eerste ronde
Brazilië draait na Argentinië naar rechts. Wat betekent de verkiezingsuitslag voor Zuid-Amerika en voor beleggen in Brazilië?
Meer lezen
De winst doet het werk
Sinds begin juni beweegt de beurs vooral zijwaarts. Nu lijkt daar voorzichtig een einde aan te komen. De winsten van bedrijven zijn al die tijd gestegen, maar de koersen bleven bijna gelijk.
Meer lezen
